Ana Sayfa

Demokrasi
Dikkat Çekenler
Önce Demokrasi
AB Yolunda
Haklarımız
Savaşa Hayır
Sivil Toplum
Sivil Anayasa
Minidev'in Amacı

Kültür
K Dergisi
Kültür-Sanat
Çevre
Gey-Lezbiyen Kültürü
L.G.B.T.T Yazıları
Alternatif Tıp
Başucu Yazıları
Cinsel Yaşam
Doğan Cüceloğlu İle
İletişim Dünyası

Farklı Renkler,
Farklı Kültürler

Süryani Kültürü
Yahudi Kültürü
Ermeni Kültürü
Rum Kültürü

Diğer
Minidev'de yazmak
ister misiniz?

Reklamlarınız İçin
İletişim

YAZARLAR





Güncelleme: 30. 03. 2002


İnsan Hakları Derneği
2001 Ekim - Kasım - Aralık Raporu
2001 yılı iki temel alanda sorunların ve gelişmelerin yaşandığı bir yıl oldu. İlki, insan haklarının ekonomik ve sosyal haklar boyutunu ilgilendiren, 19 Şubat 2001 büyük mali kriz olgusudur. İkincisi de 3 Ekim 2001 tarihli Anayasa değişiklikleri ile ivme kazanan ve arka planında 19 Mart 2001 tarihli, Avrupa Birliği'nin hazırladığı Katılım Ortaklığı Belgesi'ne karşılık gelmek üzere hazırlanan Ulusal Program'ın olduğu süreçtir. Başka bir anlatımla, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve demokrasi ile kültürel hakları konu edinen Kopenhag Siyasi Kriterleri'ne uyum sürecidir.

Ekonomik ve sosyal haklar alanındaki gelişmeler
Şubat krizi, birikmiş sorunların patlamasıdır. Siyasal sistem olarak otoriter ve yer yer de totaliter bir nitelik gösteren ülkelerde, ekonomik ve sosyal haklarla ilgili alanlarda da demokrasinin açıklık, katılımcılık, çoğulculuk ilkesinin yaşam bulması olanaklı değildir. Ekonomik ve mali verilerin doğruluğu ve ulaşılabilirliği önem kazanır. "Gizli borç" olgusu yaşanır böyle ülkelerde. Kamuya ait ekonomik ve mali kaynakların değerlendirilmesinde ve çeşitli kesimlere aktarılmasında "kapalılık" genel bir uygulama olursa, sosyal adalet ilkesinin uygulanmasından da söz etmek olanaklı olmaz. Böyle ülkelerde gelir dağılımı adaletsizliğinin temel nedeni olanakların dağıtılmasında farklı görüş sahiplerinin (örneğin, kamu çalışanlarının, işçilerin, köylülerin) "itiraz" etme olanaklarının ellerinden alınmış olmasıdır. İtirazların zecri tedbirlerle bastırılması ya da bastırılma tehdidinin varlığıdır. Böyle ülkelerde, fırsat eşitliğinden de söz etmek olanaklı olmaz. İHD olarak biz, 19 şubat krizinin ardından yaptığımız değerlendirmelerde, (19 Nisan 2001 tarihli para, algılama sorunu ve Atinalı Timon başlıklı, 15 Mayıs 2001 tarihli, paranın seyir defteri, hız ve güç başlıklı basın açıklamalarımızda ve 21 Kasım 2001 tarihli basın toplantımızda) mali krizle ve genel olarak kalkınma ve gelişme ile insan hakları ve demokrasi arasındaki koparılamaz bağa işaret etmiştik. Görüşlerimizde ısrarlıyız. Ekmek ve özgürlük, başka bir anlatımla ekonomik ve sosyal kalkınma/gelişme ile demokrasi arasındaki bağ görülmez ve gözetilmezse Türkiye toplumunun çeşitli kesimleri arasındaki gelir dağılımı farkı giderek artar ve yoksullaşma süreci büyük çoğunluk açısından kaçınılmaz hale gelir. Türkiye'de yıllardır yaşanan da budur. Eğitime, sağlığa ve adalet hizmetlerine bütçeden ayrılan pay, "sosyal hukuk devleti" ilkesi açısından alınan mesafeyi gözler önüne sermektedir. Ayrıca, kişi başına düşen ulusal gelir açısından, Kocaeli'ndeki bir yurttaşın 7500 Amerikan doları gelir elde etmesine karşın, Muş ilindeki bir yurttaşın 700 dolar gelir elde etmesi düşündürücüdür. Ya da İstanbul'un Şişli İlçesinin, Bitlis'in Yedisu ilçesinin 2500 misli (katı) gelir elde etmesi de ayrı bir göstergedir. Türkiye'de kişi başına düşen ulusal gelirin 2000 dolarlarda seyretmesi, Türkiye'yi yönetenlerin, Türkiye'yi nasıl yönettiklerini de göstermektedir. "15 günde 15 yasa" formülü ile ifade edilen ve daha sonraki süreçte de aynı nitelikli yasaların çıkarıldığı süreç, sosyal boyutu düşünülmeyen bir süreçtir. Tütün ve şeker yasası gibi milyonlarca köylü nüfusu ilgilendiren yasalar, çok vahşi bir şekilde köylülüğün tasfiyesi anlamına gelmektedir. Önümüzdeki yıllar, köylü nüfusun kentlere akın edeceği bir süreç olacaktır. Siyasal iktidar, emek platformunun önerilerini ve tezlerini görmezden gelmiştir. Türkiye hızla borç batağına sokulmuş ve borçlanma politikası daha da derinleştirilmiştir. Türkiye'nin bir yıllık gayrisafi milli hasılası, toplam borcunu ödemeye yetmemektedir. Yoksullaşma süreci hızlanmış, uygulanan ekonomi politikası nedeniyle yeni işsizler ordusu yaratılmıştır.

Kişisel ve siyasal haklarla, kültürel haklar alanındaki gelişmeler: Bu alanda yaşananlar, zorunlu olarak, AB sürecinin etkileri bağlamında ele alınacak. Burada Türkiye toplumunun talihsizliğine de işaret etmek isteriz. Çünkü bize göre, insan hakları ve demokratik değerler birer meta değildir. Bu bağlamda, dışalım ya da dışsatıma konu olmazlar. Gönül isterdi ki, Türkiye'yi yöneten politik ve bürokratik kadrolar, insan hakları ve demokratik standartları Türkiye toplumunun özlem ve istemleri doğrultusunda kendiliğinden yükseltsinler. İnsan hakları ve demokratik standartlar, devletin dış politika gereksinmelerine göre ve o gereksinmeleri karşılamasına göre şekillenmesin. Bize göre, insan haklarını ve demokratik değerleri içselleştirmemiş olan politik ve bürokratik kadrolar, özellikle insan hak ve özgürlükleri söz konusu olduğunda, "hassasiyetlerden", "Türkiye'nin özel şartlarından" söz etmektedirler. Türkiye'nin hukuksal ve siyasal çerçevesini çizen 12 Eylül hukuku, sistemi otoriter ve yer yer de totaliter nitelikli kılmaktadır. Dolayısıyla, anayasal ve yasal sorunlar, insan hakları ve demokratik değerler açısından, yapısal sorunlardır. Belirtilen durumda, sistemin bir bütün olarak demokratikleştirilmesi, yeniden yapılandırılması sorunu ile karşı karşıyayız. Oysa, 19 Mart 2001 tarihinde hükümet tarafından kabul ve ilan edilen Ulusal Program, otoriter özü demokratik değişim ve dönüşeme uğratmayı hedeflemeyen bir programdır. Gerçekte bu programın, AB tarafından hazırlanan Katılım Ortaklığı Belgesine karşılık gelmesi gerekirdi. Ancak böyle olmadı. İzlenecek strateji, "sistemin otoriter özü muhafaza edilerek değişim" olarak belirlendi. Örneğin, demokrasiler, sivillerin, halkın oylarıyla ve iradesiyle seçilmiş, sivillerin üstün iradesinin geçerli olduğu rejimlerdir. Tüm asker-polis ve benzeri bürokratik kadrolar, siviller tarafından kontrol edilir. Milli Güvenlik Kurulu'nun anayasal organ olma niteliği tartışılmaksızın, sorun nicelik sorunu olarak ele alındı. Sivil üye sayısının arttırılması çözüm olarak gösterildi. Örneğin, demokrasiler, çoğulculuk, katılımcılık ve açıklık ilkesine dayanır. Ulusal program, Türkiye toplumu çoğulcu etnik, dilsel, dinsel ve kültürel dokuya sahip olduğu halde bu alanda var olan yapıyı olduğu gibi korumaya dönük ifadeler içerdi ve çoğulculuğu reddetti. Kültürel haklar yer almadı, Ulusal Programda. Örneğin, Ulusal Program'da, hiçbir Avrupa Konseyi ve doğal olarak da Avrupa Birliği ülkesinde ölüm cezasına yer verilmemesine karşın, hiçbirşey söylenmedi.

3 Ekim 2001 Anayasa değişiklikleri paketi ile ilgili olarak bazı demokratik kitle örgütleri ile birlikte görüşlerimizi kamuoyuna iletmek istemiştik. Yüksel Caddesinde yapmak istediğimiz açıklamaya engel olunmuştu. Demokrasinin çoğulculuk ve katılımcılık ilkeleri ihlal edilmişti. 34 maddelik değişiklikler, pek çok olumluluk içermesine karşın, Türkiye toplumunun gereksinmelerine yanıt vermekte yetersizdi. Düşünceyi suç olmaktan çıkarması beklenen, Anayasanın başlangıç ve genel sınırlamalar getiren 13 ve 14. maddelerinde yapılan değişiklikler, "eylem" sözcüğünün yerini "faaliyet" sözcüğüne terk etmesiyle sonuçlandı. Bu gerçekte hiçbir şeyin değişmemesi üzerine bir vaziyet alıştı ve öyle oldu. 2001 yılının son üç ayına ilişkin raporumuzda da dikkatinizi çekeceği gibi, Cumhuriyet Savcıları ifade özgürlüğü alanında hiçbir değişiklik olmamış gibi (eylem yerine faaliyet sözcüğünün konması düşünce açıklamalarını cezalandırma amacından vazgeçilmediğini gösteriyordu) davalar açma hızlarında bir azalmaya gitmediler. Gelecekte dil yasağına ilişkin yasa çıkarmaya kaynaklık edebilecek, "kanunla yasaklanmış dil" ibaresi 26. ve 28. maddelerden çıkarıldı. Olumlu idi bu değişiklik. Anayasa'nın 19. maddesinde gözetim altı sürelerinin 4 güne indirilmesi çok önemli bir değişiklikti. Ancak OHAL Bölgesinde, uzun gözetim altı süreleri 430 sayılı KHK'ye dayalı olarak sürdürüldü. 40 günden fazla gözetim altında tutulanlar oldu ve bu uygulama hala sürdürülmektedir. Ölüm cezası konusunda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 6 numaralı protokolde yer almayan, "terör suçu" istisnasına yer verildi. AB standartlarına aykırılığı bilinmesine karşın böyle bir değişiklik yapıldı. Kopenhag siyasi kriterlerine uyum değil, MHP'ye uyum kaygıları öne çıktı. Ancak yine de adli nedenlerle artık ölüm cezası uygulamasının kaldırılmış olması bir aşama idi. Kadınlarla erkeklerin aile içi ilişkilerinde eşitliğinin Anayasa hükmü haline getirilmesi, eşitlik ilkesi açısından önemli olmakla birlikte, genel eşitlik ilkesini düzenleyen 10. maddeye, kadınlarla erkeklerin eşitliğinin vurgulanmamış olması büyük bir eksikliktir. Kadınlar hayatın her alanında erkeklerle eşit hak ve özgürlüklere sahip olmalıdır ve bu Anayasa hükmü haline getirilmelidir.
Anayasa değişikliklerinden sonra, 1. mini demokrasi paketi gündeme geldi, Ocak ayı sonlarında. Türk Ceza Yasası'nın 159. maddesinde ceza indirimi, 312. maddesinde ise biraz daha suçun unsurlarına açıklık getirildi. Terörle Mücadele yasasının 7 ve 8. maddelerinde de değişiklikler yapıldı. Bu değişikliklerin hiçbirisi, düşünce açıklamalarını suç olmaktan çıkarmaya yetmedi ve siyasal iktidarın böyle bir amacı da bulunmamaktaydı. O nedenle de, bu yasa değişikliklerinden sonra da gazete ve dergilerin toplatılması ve düşüncelerini açıklayanlar hakkında dava açılması yoluna gidilmeye devam edildi. Yalnız bu arada, OHAL rejimi uygulanan yerlerdeki gözetim altı rejimi yeniden düzenlenirken, DSP milletvekili Uluç Gürkan'ın girişimi ile, 4. günden sonra gözetim altı süresi 7 güne çıkarılmak istendiğinde, zanlıyı yargıç huzuruna çıkarma olanağı yaratıldı ve yargıcın zanlıyı görmesi, dinlemesi ve kararını buna göre vermesi hüküm altına alındı. Bu olağanüstü bir gelişmedir ve girişimi nedeniyle sayın Gürkan'a tarafımızdan teşekkür edilmiştir. Bunu kamuoyu ile de paylaşmak isteriz. Siyasal iktidar, mini demokrasi paketlerini, (mini revizyonlar içeren yasal düzenlemeleri) gündeme getirmeye ve bunları yasalaştırmaya devam etti. En son 26 Mart 2002 tarihinde 2. mini demokrasi paketi TBMM'de kabul edildi.
TBMM'de 26 mart 2002 tarihinde yapılan değişikliklerden bazıları kısmi iyileştirmeleri içermektedir. Bazıları ise, kozmetik değişikliklerdir. Yasalarda yapılması gereken değişiklikler, yapılmış olan değişikliklerden ibaret değildir. Kaymakamlığa mülki idare amirliği hizmetinden olanların vekalet etmesine dair düzenleme, mini sivilleşme için mini bir adımdır. İşkenceden sorumlu olanlarla ilgili AİHM'nin verdiği ve bunun sonucu devletçe ödenen tazminat kararları için sorumlu personele rücu yolunun açılması, işkencenin önlenmesi için ve caydırıcılık niteliği açısından önemli bir adımdır. Siyasi Partiler Yasası'nda yapılan değişiklik de olumludur. Dernekler Yasasında ve Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Yasasında yaş sınırının 18'e çekilmesi olumlu olmakla birlikte, anılan yasaların düzenlediği hak ve özgürlük alanındaki insan hakları hukukuna aykırılıklar yapılan değişikliklerle sınırlı değildir. Bu alandaki özgürlükler, "izinle" kullanılan hak ve özgürlükler olmamasına karşın, yapılan değişikliklerle yürürlükte bulunan ve uygulanmakta olan "izin" sisteminden vazgeçilmemektedir. Basın Yasası'nda yer alan "kanunla yasaklanmış dil" ibaresinin çıkarılmış olmasının sonuç doğurucu bir özelliği bulunmamaktadır. Yazılı basın açısından kanunla yasaklanmış dil, 2932 sayılı Yasa idi ve bu yasa 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun kabul edildiği 12 Nisan 1991 tarihte yürürlükten kaldırılmıştı. Radyo ve televizyonlarla ilgili yasaklama ise RTÜK Yasasının 4. maddesinde yer almaktadır ve halen yürürlüktedir.
2001 yılı, Türkiye cezaevlerinde 20 Ekim 2000 tarihinde başlayan ölüm oruçlarının acı sonuçlarının yaşandığı bir yıl oldu. 19 Aralık 2000 tarihinde 32 kişinin yaşamını yitirmesine yol açan operasyonla, F Tipi cezaevlerinde uygulamaya geçildi. İHD F tipi cezaevlerine tecriti öngörmesi nedeniyle karşı çıkıyordu. Tecrit bize göre bir tür işkence yöntemi idi. İHD aynı zamanda, insanın fiziksel ve ruhsal sağlığına zarar verici eylemler konusunda da ilkesel tutuma sahipti. O nedenle, bir eylem türü olarak ölüm orucu eylemini onaylamıyor, teşvik ya da telkinde bulunmuyordu. Ancak İHD, bir hak arama yolu olarak ölüm orucu yöntemini seçen eylemciyi ve eylemini anlamaya çalışıyordu. Bizi, ölüm orucu eylemcisinin maddi yaşam koşulları ilgilendiriyordu. Bize göre, ölüm orucu eylemine hak arayışında yöntem ve araç olarak başvurma hissiyatı, sonu ölümle ya da sakat kalma ile bitebilecek bir yürüyüşe çıkma hissiyatı, ortadan kaldırılabilir bir hissiyattı ve doğrudan maddi yaşam koşulları ile ilgi idi. Nitekim İHD, vurguyu sürekli olarak mahpusların tutuldukları koşullara yaptı. Bu koşullar, hem fiziksel koşullardır hem de insan onuruna uygun muamele olarak açıklanan koşullardır. Yıl içersinde sayısız ve çok çeşitli girişim ve etkinliklerde bulunduk, öneriler geliştirdik. Ancak, gerek İHD'nin gerekse bizimle birlikte ya da ayrı ayrı demokratik kamuoyunun girişim ve etkinlikleri sonuçlar vermedi. Ekli listede, 19 Aralık 2000 operasyonu dahil yaşamını yitiren toplam 89 kişinin adları yer almaktadır. İHD 4 baro başkanının ölüm oruçlarının sona ermesi ve tecrit koşullarının ortadan kalkması için geliştirdiği, "Üç kapı, Üç Kilit" olarak ifade edilen öneriyi desteklemektedir. Ölüm oruçları 400'den fazla insanı Wernike Korsakof hastası yapmıştır. Şu anda 50'ye yakın tutuklu da aynı hastalığa yakalanmıştır ve tutuklu oldukları gerekçe gösterilerek, CMUK. 399. maddesine göre haklarında işlem yapılıp tahliye edilmemektedirler. Bunu anlamak olanaklı değildir. Hükümlü olanların tahliyelerinin gerçekleştirilmesi olanaklı olduğu halde, Anayasa ve yasalara göre "masum" sayılan kişilerin "tedbir" olan tutukluluk durumlarının kaldırılmaması kabul edilebilir bir uygulama değildir. Hukuk kuralları yalnızca teknik boyutu olan kurallar değildir. Özellikle etik ilkelere dayalıdır. Dolayısıyla, göz göre göre insanların yaşamlarının yitirilmesi ya da sakat kalmaları sonucunu doğuran hukuksal yorumlar, yürürlükte bulunan yasalar açısından bir sorumluluk doğurmayabilirler. Ancak yasaların üzerinde insanlık ilkeleri vardır ve bu ilkeler; Adalet Bakanını da, yargıcı da, hekimi de bağlar.
Avrupa Birliği ile ilişkiler bağlamında gündeme gelen Kültürel Haklar konusuna ilişkin de düşüncelerimizi açıklamak isteriz. Bu konu ve ölüm cezası konusu, Kürt Sorunu eksenli olarak ve Abdullah Öcalan ve Kürtçe olgusu ifade edilerek gündeme gelmektedir. Öncelikle, İHD'nin Kürt Sorununu yıllardır, insan hakları ve demokrasi asal sorununun en önemli halkası olarak nitelediğini anımsatmam gerekir. Dolayısıyla, Türkiye demokrasisi, evrensel ölçekte yüksek standartlı bir demokrasi haline geldiğinde ve bu hedeflenerek, Kürt Sorunu dahil tüm sorunların çözüleceğine olan inancımızı bir kez daha yinelemek isteriz. Ölüm cezası konusunu Öcalan eksenli olarak ele almak, yaşam hakkını duygulara dayalı ve politik çıkar eksenli olarak ele almak demektir. İHD 1987 ve 1999 yıllarında ölüm cezasına karşı imza kampanyası düzenlemiş ve hangi rejimde olursa olsun, kim ve hangi suç için öngörülürse öngörülsün, savaş dönemi-barış dönemi ayrımı yapmaksızın ilkesel açıdan ölüm cezasına karşı çıktığını da açıklamıştır. Bugün de, Avrupa Konseyi ölüm cezasının tümüyle Konsey üyesi ülkelerin mevzuatından çıkarılması için 13 numaralı protokolü hazırlamıştır. Türkiye bu sorunu aşmalıdır. Ve hemen ölüm cezasını yasalarından çıkarmalıdır. İHD olarak Anayasa'da bazı suçlar için ölüm cezasını öngören düzenleme yapılmasına cevaz varsa da, kaldırılması için Anayasa değişikliğine gitmeden de yasa çıkarılabileceğini açıklamıştık. Danıştay 1. Dairesinin de görüşünün bu yolda olması bizim hukuksal görüşümüzü doğrulamaktadır.
Kültürel haklar konusuna ve bu bağlamda radyo ve televizyonlarda Kürtçe yayın, Kürtçe eğitim/öğretim gibi konulara dair de söyleyeceklerimiz var. Öncelikle, üniversitelerde Kürtçe'nin seçimlik ders olarak okutulmasını talep eden dilekçe sahiplerine yapılan muamelenin hukuk dışılığının altını çizmemiz gerekir. 1689 yılında ilan edilen ve dilekçe vermenin bir hak olduğunu vurgulayan İngiliz İnsan Hakları Belgesi'nden (Bill of Rights) üçyüzyıl sonra, dilekçe vermenin engellendiğine, dilekçe verenlerin yargılandığına tanık oluyoruz. İçişleri Bakanının, YÖK Başkanının ve Üniversitelerdeki akademik ünvanlı yöneticilerin, savcıların, yargıçların söz birliği etmişçesine, ortak tutum almalarının izahını yapmak, hukukun üstünlüğü ilkesi ve demokrasi açısından, güçtür. Böyle bir tutum ancak otoriter ve totaliter özellikle açıklanabilir.
İHD soruna salt Kürtçe açısından bakmamaktadır. Kopenhag Siyasi Kriterleri ve Türkiye adlı kitabımızda, Anayasal vatandaşlık önerisinde bulunmuştuk, yurttaş-devlet ilişkisinin kurgulanmasında. Kültürel haklar konusu, belirli bir coğrafyada yaşayan insanların, nereden geldikleri, kim oldukları, kimlerden oldukları, nereye gittikleri, neye sevinip neye üzüldükleri, hangi dilleri konuştukları, nasıl şarkı türkü çığırdıkları, ne yedikleri, ne içtikleri, neye inandıkları ve nasıl inandıkları gibi sorulara verilen yanıtları içerir. Türkiye toplumu çoğulcu etnik, dinsel, dilsel ve kültürel dokuya sahiptir. Anayasal ve yasal sistemimiz ise monisttir. Bu çelişmenin, çözülmesi gerekir. Devlet farklı dil ve kültürlere sahip olan, ya da kendisini farklı gören yurttaşlarının bu özelliğini yadsımamalıdır. Tersine kucaklamalıdır.Bu olağanüstü önemde bir zenginlik kaynağıdır. Bunun için de devlet Anayasa'dan başlayarak hukuksal düzenleme yapmalıdır. İHD olarak biz, yaşamın çeşitli alanlarındaki dilleri ve kültürleri yasaklayan normatif düzenlemelerin kaldırılmasını istiyor ve öneriyoruz. Yasaklar kaldırılmalıdır. Yasakların kaldırılması ile birlikte, şimdiki anayasanın 5. maddesinin şu şekilde düzenlenmesini istiyoruz:

Devamı

 
Diğer duyurular için tıklayın

SİVİL TOPLUM













TÜM STK'lar
İÇİN TIKLAYIN


Yazarlar

Merih Akalın

Zehra Akdoğan

Cengiz Aktar

Uğur Alper

Orhan Bahçıvan

Dr. Arı Balcı

Rüstem Batum

Şabo Boyacı

Doğan Cüceloğlu

Şuayip Dağıstanlı

Dilek Dalaklı

Önal Demirci

Tuğrul Eryılmaz

Aynur Gedik

Dr. Mehmet Gürsel

Hakan Kuyucu

Sevin Okyay

Hakan Onum

Dr. Erhan Özer

Dr. Ender Saraç

Robert Schild

Cem Şen

Aykut Tankuter

Umur Talu

Anna Turay

Metin Yahya Üster

Aret Vartanyan

Dr. Nesrin Yetkin

Erol Yurderi

Servisler
YENI Okurdan

Bizi desteklemek
İster misiniz?


Yardım

E-posta

Favorilerinize
Ekleyin


miniDEV'i Tavsiye Et

İletişim

miniDEV'i
Ana Sayfanız yapın

Reklamlarınız İçin

 


Bu Sayfayı Beğendiysen Arkadaşına Yolla