Güncelleme: 01.09.2001
Şırnak- Beytüşşebap ve Silopi
Araştırma İnceleme Raporu

Heyet Oluşumu
Şırnak ili Beytüşşebap ilçesine bağlı Aşat (15 hane) ve Ortaklı (30 hane) köylerinin 20 Temmuz 2001 günü boşaltılması, Silopi ilçesi HADEP yöneticileri Ebubekir Deniz ve Serdar Tanış'ın durumları hakkında bilgi almak ve yine Şırnak iline bağlı Ilıcak (70-80 hane) Dağaltı (40-50 hane) Hisar Kapı (12 hane) köylerine gıda ambargosunun uygulanması; köylere giriş ve çıkışların yasaklanması ve söz konusu köylerin boşaltılma tehdidi ile karşı karşıya olmasıyla ilgili iddiaları araştırmak üzere HADEP İstanbul İl Başkanı Yardımcısı Esra Çiftçi, TOHAV Genel Başkanı, Av. Niyazi Bulgan, İHD İstanbul Yönetim Kurulu Üyesi Doğan Genç, Gilberto Ganassi (hakim), Paola Mazzeo (hakim), Rosamaria Maggio (avukat ve hukuk profesörü), Mariangela Pedditzi (doktor), Maurizio Di Loreti (fotoğrafçı-gazeteci), Grazia Cecconi (fotoğrafçı-gazeteci), Eva Klippenstein (sosyolog), Otto Klippenstein (sosyolog), Theresa Jaaggin (sendikacı)'den oluşan heyet, 21.08.2001 tarihinde başlayan ve iki gün süren araştırma ve incelemelerini tamamlamıştır. Heyetimize Diyarbakır'dan iki tercüman ve Yedinci Gündem Gazetesi muhabiri de iştirak etmiştir.

Heyetin amacı
Heyetimiz 20 Temmuz 2001 günü boşaltılan Aşat ve Ortaklı köylerinin son durumlarının yerinde incelenmesi ve sorunların tespit edilmesi, ambargo altındaki köylerin durumu hakkında bilgi almak ayrıca 25 Aralık 2000 tarihinde kayıp olan HADEP Silopi İlçe Yöneticileri Serdar Tanış ve Ebubekir Deniz'in durumları hakkında bilgi almak amacı taşımıştır.

Heyet'in görüşmeleri
Heyetimiz, Beytuşşebap savcısı, HADEP Şırnak İl Başkanı ve üyeleri, Şırnak'da 1995 yılında mayın patlaması sonucu gözünü ve kolunu kayıp eden bir mağdur ve 1995'de Silopi'de babası gözaltına alınmış ve bir daha haber alınamayan bir mağdurun kızıyla görüşmüştür. İbrahim İke (Şırnak'a bağlı Demirtepe köyü mağduru) ve köyleri boşaltılan Aşat ve Ortaklı köylüleri ile görüşüldü. Heyetimiz Beytuşşebap Kaymakamı ile görüşmek istedi ancak kaymakamlıkta vekalet eden Binbaşı ilçede olmamasından dolayı görüşülemedi.

Beytüşşebap ilçesi Aşat ve Ortaklı köylerinin boşaltılması olayı

Resmi açıklama
Köylüler, gerilladan korktukları için, köyü kendileri boşalttılar. Yine aynı bölgede gerillanın döşediği mayına çarpması sonucu 1 asker yaşamını kaybetmiş, 15 asker de yaralanmıştır. Resmi açıklama böyledir.

Köylülerin açıklaması
2001 yılının Haziran ayının ilk haftasında Şırnak Alay Komutanlığı Beytüşşebap ilçe jandarma Komutanlığı'na bağlı askeri birlikler Beytüşşebap'a bağlı Ilıcak (70-80 haneli) Dağaltı (40-48 haneli), Ortaklı (25 haneli), Hisar Kapı ( 12 haneli) Cemipiri (Aşat 10 haneli) köylerine operasyon düzenledi. Bu operasyonun köylerinin 20 km. uzağındaki mıntıkanın tümünü kapsadığını belirtmektedirler. Anılan operasyonun bir ayı aşkın bir süre devam ettiği, öğrendiğimiz kadarıyla herhangi bir çatışmanın meydana gelmediği ancak askerlerin mayına basması sonucu bir askerin yaşamını yitirdiği, meydana gelen dört ayrı patlamada on beş askerin yaralandığını duyduk. Askeri yetkililer asker ölüm ve yaralanmalarından, ismi geçen tüm köylüleri sorumlu tutarak köylere yönelik hukuka aykırı, akıl almaz uygulamalara giriştiler. Belirtilen operasyon sırasında Alacak Köyü'nden 33 köylü gözaltına alındı. Bunlardan 267'si tutuklandı. Gözaltına alınanlardan Cafer Aslan (1978 doğumlu) Kerim Acar (1966 doğumlu) İsa Abi (1961 doğumlu) 10 gün boyunca copla tecavüz, elektrik şoku, kızgın güneşte tutmak, filistin askısı vb. işkencelere maruz kaldılar. Öğrendiğimiz kadarıyla tutukluların Siirt E Tipi Cezaevi'ne nakilleri de yapılmış bulunuyor. 20 Temmuz 2001 günü Çemipiri ve Ortaklı köyleri zorla boşaltıldı. Ilıcak, Dağaltı, Hisar Kapı Köyleri'ne gıda ambargosu uygulanmaya başlandı. Belirtilen köylere hiçbir yiyecek alınmadığı gibi köyden çıkışa da izin verilmemektedir. Heyetimize verilen bu bilgiler bizden daha önce bölgeye giden İnsan Hakları Derneği Heyetine de verilmiş 10.08.2001 tarihli Diyarbakır Raporu ile de bütünleşmiştir. Bu bilgilerle birlikte ek olarak köylülerin kendi el yazısı beyanları ekte raporla sunulmuştur.

Heyetin düşünceleri
Heyetin incelemeleri sırasında tanık olduğu manzara tüyler ürperticidir. Heyetimiz 21 Ağustos 2001 tarihinde İstanbul'dan Diyarbakır'a hareket etmiştir. 22 Ağustos 2001-Çarşamba günü Diyarbakır'dan Şırnak bölgesine hareket etmiştir. Heyet Nusaybin ve Cizre sınırında Cizre Jandarma birimleri tarafından durdurularak keyfi olarak 1 saat kadar bekletilmiştir. Pasaport ve kimliklerimize kısa süre el konulmuş, aramalar çok ilkel yapılmıştır. İtiraz ettiğimizde arama cihazı getirilmiştir.

Şırnak bölgesini yarı açık cezaevine çeviren (Kasrik Boğazı) arama noktasında aynı zorluklar devam etti. Polis eşliğinde Şırnak merkezine vardık. Heyet 23 Ağustos 2001 Perşembe sabahı saat 06.00'da Şırnak'tan Beytüşşebap'a hareket etti. Şırnak İl merkezinin çıkışındaki (Oktay Kışlası) arama noktası Şırnak ilinin yarı açık cezaevi gibi yönetildiğinin açıkça göstergesi idi. İl merkezinden ayrılmak yasak olup, ancak kimliğinizi askerlere bırakarak çıkabiliyorsunuz. Misafir kabul etmek yasak, ancak özel izin alırsanız misafir ağırlayabiliyorsunuz. Oktay Kışlası arama noktasında keyfi durdurmalar ve aramalar yapıldıktan sonra adeta sorgulandık. Daha sonra Beytüşşebap'a doğru yola çıktık, ancak Şırnak İl merkezi ve Beytüşşebap arasına kadar çok arama noktası vardı ki varacağımız noktaya ulaşamayacağımız kaygısına kapıldık. Heyetimiz incelemeleri sırasında Aşat ve Ortaklı köylülerinin olduklarını gördük. Beytüşşehap ilçesi kenarında çadırlara yerleştirilmiş toplam 80-90 çadırda, 600-700 kişilik nüfus olduğu, çoğunluğun yaşlı ve kadınlardan oluştuğunu tespit ettik.

Bu insanların tamamı yokluk yoksulluk ve kaygı verici bir belirsizlik içerisinde yaşamaktadırlar. Görüştüğümüz göçzedelerin tamamı derin bir korku ne travmayı en üst düzeyde yaşamaktadırlar. Tarım, arıcılık ve hayvancılıkla geçimlerini sağlayan göçzedeler göçün yaşandığı 20 temmuz 2001 gününden bu güne yaklaşık 600 küçük baş hayvanlarının telef olması, köylerinde bıraktıkları arılarına gerekli bakımın yapılmaması nedeniyle yok olması, bağ ve bahçelerine bakım yapma olanaklarının ortadan kaldırılması nedeniyle tüm ekonomik kaynaklarını yitirmişlerdir. Halkın geçim kaynakları yok edilmiştir.

Heyetimiz içinde İtalyan bir Doktor, yaptığı tespit göç ettikleri günden bu yana hiçbir sağlık hizmeti görmeyen ve son derece sağlıksız bir ortamda yaşamlarını sürdürmeye çalışan göçzedelerin çadırkent yerleşimcilerinin salgın hastalıkları dahil çok ciddi sağlık sorunları tehdidi ile karşı karşıya oldukları gözlemlemiş ve bundan duyduğu kaygıya dikkat çekmektedir. Heyetimizde bulunan İsviçre SAH Sendikası Başkanı Yardımcısı Theresa Jaggin çadırların sel bölgesinde olduğunu ve olası güçlü bir yağmurlu havanın bu insanların yaşamını riske edecek tespitinde bulunmuştur. Heyetimizin göçzedelerle görüşmeye gitmesinden önce askerlerin çadırlara giderek köylüleri tehdit ettikleri heyetle konuşmaları durumunda başlarına geleceklerden sorumlu olmayacaklarını söyledikleri, köylüler tarafından anlatıldı. Heyetle konuşan tüm şahıslar Temmuz ayı içerisinde kırsal kesimlerde sürdürülen operasyonlar sırasında bazı askerlerin yaşamlarını yitirmesine ve yaralanmalarına sebep olan mayın patlaması ile kendi köylerinin ilgisinin olmadığını, mayınların çok önceden yerleştirilmiş olabileceğini, olay yerinin kimi köylerden 20-25 km. kimi köylerden ise 40 km. uzakta olduğunu ifade etmişlerdir. Olay sonrası gözaltına alınan ve büyük kısmı tutuklanan yakınlarına çok ağır işkenceler yapıldığını, sürekli tehdit edildiklerini, korucu silahlarına el konulduğunu anlatmışlardır. Mayın patlaması olayı ile ilgili olarak tutuklanan Cafer Aslan'ın olaydan bir ay önce askerden terhis olup köye geldiği yakınları tarafından heyetimize aktarılmıştır.

Heyetimiz inceleme bölgesine gidinceye kadar, rutin OHAL uygulamaları dışında başka zorluklarla da karşılaşmıştır. (Bizden önce bölgeye giden İHD heyeti gibi.) Heyetin mağdurlarla görüşmesi esnasında, köylüler üzerinde psikolojik baskı oluşturulduğu, sivil giyimli güvenlik personelinin konuşmaları ve konuşanları tespit etmeye çalıştığı kamerayla bundan dolayı da tüm mağdurların konuşmaktan kaçındıkları heyetimiz tarafından gözlemlenmiştir. "Köyümüzü kendi isteğimizle terk ettik" beyanında bulunan muhtar için, orada bulunan kadınlar muhtarın doğru söylemediğini, baskı altında olduğunu, bu şekilde beyanda bulunmaya zorlandığını bu nedenle muhtarın yadırganmaması gerektiğini belirtmişlerdir.

Biz çadır bölgesinden ayrılmaya başladığımız sırada muhtar yanımıza gelerek "siz bizim durumumuzu bizden daha iyi biliyorsunuz. Cumhurbaşkanı, Başbakan, İçişleri Bakanı bütün dünya bizim halimizi görsün" beyanında bulunmuştur. Heyet aynı gün Beytuşşebap savcısıyla görüşmek için çadır bölgesinden ayrıldı. Savcıyla yapılan görüşmelerde, savcı kendisinin bu konuda açıklama ve yorum yapma yetkisinin olmadığını ve yine kendisinin ilçeye yeni geldiği beyanında bulunmuştur. Heyetimiz aynı gün Şırnak İl merkezinde kaldığımız otele geri dönmüştür.

Oktay kışlası askerleri tarafından yüzbaşı emriyle bütün film, defter, notlarımıza ve kitaplarımıza el konulmuştur. Heyet 24 Ağustos Cuma 2001'de Şırnak'tan Silopi'ye çıkmıştır. Silopi HADEP İlçe binasında HADEP yöneticileriyle görüşerek 25 aralıktan bu yana kayıp olan Silopi ilçe başkanı Serdar Tanış ve İlçe Sekreteri Ebubekir Deniz'in durumları ile ilgili bilgi almıştır. İlçede bulunan insanlar değişen bir şey olmadığını, kendileri üzerinde baskıların arttığını, iş olanaklarının ellerinden alındığını ya da iş yapamaz konuma getirildiğini beyan etmişlerdir. Heyet Serdar Tanış ve Ebubekir Deniz'in evlerini ziyaret etmiştir. Heyet daha sonra bölgeden ayrılmıştır.

Devamı