Güncelleme: 26.11.2001
Af Örgütü-Türkiye kurdurulmuyor
Af Örgütü'nün Türkiye'de şube açmak için yaptığı başvuru 'proje tekamül etmediği için işlemden kaldırıldı'. Yani Dernekler Kanunu'nun 12. Maddesine göre, Bakanlar Kurulu'nun oy birliğiyle onay vermesi gereken kararname, bazı bakanların imzalamaması nedeniyle gerçekleşmedi ve kuruluşumuz mümkün olamıyor.
Konuyla ilgili basın açıklaması şöyle:

Bakanlar Kurulu, Uluslararası Af Örgütü'ne "Kurulma" dedi ! Dünyada en fazla üyeye sahip ve en yaygın insan hakları kuruluşu olan Uluslararası Af Örgütü'nün, Türkiye'de şube açılması için 9 Mayıs 2001 tarihinde İçişleri Bakanlığı'na vermiş olduğu başvuru, 8 Kasım'da tebliğ edilen bir yazıyla "Bakanları Kurulu'nun imzasına sunulan kararname projesi tekemmül etmediği için işlemden kaldırıldı". Yani kuruluş için gereken izin verilmedi.

Bunun anlamı, dünya çapında 80 ülkede kurumlaşmış yapılarıyla faaliyet gösteren ve 140'dan fazla ülkede 1,200,000'den fazla üyesi bulunan Uluslararası Af Örgütü, Türkiye'de resmi kimliğe kavuşamıyor. "Yapılan bağımsız araştırmalarda en fazla güvenilen marka olduğu ortaya çıkan Af Örgütü'nün, hükümet tarafından güvenilir bulunmaması anlaşılır gibi değil." diyen UAÖ Türkiye şubesi kurucu üyeleri, bu kararın altında yatan gerekçeleri anlamadıklarını belirttiler. "Bu karar hem Anayasaya, hem de Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11.Maddesi'ne aykırıdır."

UAÖ Türkiye girişimi, şube açmak için mücadelelerinin sona ermediğini, zımni red olarak gördükleri bu açıklamanın peşine yargıda düşeceklerini ifade ederek Danıştay'da dava açma hazırlığına başladıklarını bildirdiler.

UAÖ ile ilgili bilgi:
* Uluslararası Af Örgütü 1961 yılında kuruldu. Amacı, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde belirtilen hakların tüm dünyada herkes için eşit olarak hayata geçmesi için çalışmak ve bu hakların ihlal edilmesi durumunda müdahale etmek, ihlallerin sona ermesi için kampanyalar yürütmektir.
* 1977 yılında Nobel Barış Ödülü'ne, 1978 yılında Birleşmiş Milletler İnsan Hakları ödülüne layık görüldü. Bu iki ödül dışında çok sayıda ulusal ve uluslararası ödülün de sahibi.
* Edelman Şirketi'nin 2000 yılında ABD, Avrupa ve Avustralya'da yaptırdığı bir araştırmaya göre, Avrupa ve Avusturalya'da en güvenilir marka olduğu belirtildi.
* Çok sayıda uluslararası ve bölgesel devletlerarası kuruluş tarafından danışman statüsü verildi.
* UAÖ, bütün siyasi ya da dini görüşlerden tarafsızdır. Adlarına kampanya yürüttüğü kişilerin ya da karşı durdukları hükümetlerin görüşlerini ne benimser ne de itiraz eder. Yalnızca insan haklarının ihlal edilmiş olmasıyla ilgilenir.
* İnsan Hakları Eğitimi dışında hiçbir hükümetten, siyasi partiden ya da hükümetler arası kuruluştan bağış istemez ve kabul etmez. Mali olarak tüm resmi kurumlardan bağımsızdır.
* Tarafsızlığını ve evrensel dayanışma ilkesini korumak amacıyla, bütün üyeler ve personelin KENDİ ÜLKENDE ÇALIŞMAMA kuralına uyması gerekir. Bu kural gereği, UAÖ üyeleri ve çalışanları, UAÖ kimlikleriyle kendi ülkelerinde gerçekleşen ihlaller ile ilgili araştırma, kampanya yürütemez, yayınlanan raporlarla ilgili yorum yapamaz. Merkez ya da diğer şubelerin yaptıklarından sorumlu değillerdir.

EK: Ulusararası Af Örgütü'nün şubeleri bulunan ülkeler listesi
Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi edinmek için 0212-258 4367 no.lu telefonu arayabilirsiniz.

Uluslararası Af Örgütü Türkiye Girişimi Amnesty International Turkey
Şube Statüsü Kazanmış Yapılar			Koordinasyon Yapıları
Almanya	Hollanda	Portekiz	Bolivya	Zimbamve
Amerika B.D.	Hong Kong	Porto Riko	Burkina Faso
Arjantin	İngiltere	Senegal	Çek Cumhuriyeti
Avustralya	İrlanda	Sierra Leone	Filistin
Avusturya	İspanya	Slovenya	Gambia
Bangladeş	İsrail	Şili	Güney Afrika
Belçika	İsveç	Tanzanya	Hırvatistan
Benin	İsviçre	Tayvan	Karayipler
Bermuda	İtalya	Togo	Kıbrıs
Brezilya	İzlanda	Tunus	Kuraçao
Cezayir	Japonya	Uruguay	Macaristan
Danimarka	Kanada	Venezuela	Malezya
Ekvador	Kore	Yeni Zelanda	Mali
Faroe Adaları	Kosta Rika	Yunanistan	Moğolistan
Fas	Lüksemburg		Pakistan
Fildişi Sahili	Mauritus		Paraguay
Filipinler	Meksika		Polonya
Finlandiya	Nepal		Slovakya
Fransa	Nijerya		Tayland
Gana	Norveç		Uganda
Guyana	Peru		Ukrayna
			Zambia

UAÖ gruplarının varolduğu ülkeler:
Angola, Arnavutluk, Azerbaycan, Bahamalar, Barbados, Beyaz Rusya, Bosna-Hersek, Botswana, Çad, Dominik Cumhuriyeti, Estonya, Gürcistan, Grenada, Jamaika, Kamerun, Kazakistan, Kenya, Kırgızistan, Kuveyt, Lübnan, Liberya, Litvanya, Makao, Makedonya, Malta, Mısır, Moldovya, Romanya, Rusya Federasyonu, Ürdün, Yemen, Yugoslavya Fed. Cumhuriyeti

Başvuru Süreci
Türkiye'deki mevcut dernekler yasasına göre, ülkede yabancı bir derneğin şubesini açmak yada yabancı ülkedeki bir derneğe katılmak için Bakanlar kurulunun izni gereklidir. Bunun için Amnesty Türkiye olarak, tescil edilmek amacıyla 9 Mayıs 2001 tarihinde Dernekler kanunu gereği, İç işleri bakanlığı aracılığıyla Bakanlar kurulunun gündemine alınmak üzere resmi başvuru yaptık. Şube merkezi olması nedeniyle prosedür gereği önce İstanbul Valiliğine başvuru yapılmıştır. İstanbul Valiliği, dosyayı İstanbul Emniyet Müdürlüğü Güvenlik şube müdürlüğüne havale etmiştir.

İstanbul Güvenlik şube Müdürlüğü, ön incelemeyi çok hızla tamamlayarak 17 mayıs 2001 tarihinde 103822 sayı ile İçişleri bakanlığı Güvenlik Şube Daire Başkanlığına/Ankara'ya göndermiştir.

İçişleri Bakanlığı aynı hızla 30 Mayıs 2001 tarihinde, 129849 sayı ile dernekler kanunu gereği, Dış işleri bakanlığından görüş istemiştir.

Dış işleri Bakanlığı, 4 Temmuz 2001 tarihinde olumlu görüşünü İçişleri Bakanlığına göndermiştir.

İçişleri Bakanlığı, olumlu olduğunu düşündüğümüz kendi görüşü ile beraber, 24 Ağustos 2001 tarihinde 209268 sayı ile dosyayı Başbakanlık Kanunlar Kararnameler Genel Müdürlüğüne göndermiştir.

Dosya, 24 Ağustos 2001 tarihinden itibaren Bakanlar kurulu önünde beklemeye başlamıştır.

Bakanlar kurulundan olumlu yönde izin beklenirken, İçişleri bakanlığı 31 Ekim 2001 de İstanbul emniyet müdürlüğüne bir yazı yazarak talebin kabul edilmediğini belirten yazının şube kurucu adaylarına tebellüğ edilmesini istemiştir.

8 Kasım 2001 tarihinde, kurucu adaylarından Ayçin Şan'a tebligat yapılarak başvuru dosyası iade edilmiştir. Söz konusu yazıda; dosyanın tekamül etmediğinden iade edildiği belirtilmiştir. İlk başta talebin ret edilmediği sanılsa da, hukuk tekniği anlamında yapılan gerekçesiz bir ret işlemidir.

DÜNYA ÇAPINDA ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ
DERNEKLEŞME PROFİLİ

Her ülkenin yasaları dernek kuruluşu konusunda farklıdır. Bazı ülkelerde herhangi bir bildirim ya da izne gerek duyulmaksızın kurulabilirken, bazı ülkelerde bildirim ya da izin gerekmektedir. Bu anlamda, aşağıdaki listede bölgeler bazında UAÖ kuruluşu ile ilgili bilgilendirme yapılmıştır.
Avrupa: Reddedilen ülke yok.
Orta Asya: Reddedilen ülke yok.
Amerika kıtası: Reddedilen ülke yok.
Afrika: Reddedilen ülke yok. Ancak Liberya ve Zimbabwe'de yapılan başvurular henüz sonuçlanmadı.
Asya: Bugüne dek Malezya iki kez başvuru yaptı ve ikisi de reddedildi. Yaptıkları üçüncü başvuru henüz sonuçlanmadı.

Bu tabloya bakıldığında, Türkiye'nin başvuruyu işlemden kaldırması Avrupa'da ilk kez gerçekleşmiş olacak. Dünya çapında ise, Malezya da onay verdiği takdirde tek reddeden ülke olacak.