Ana Sayfa

Demokrasi
Dikkat Çekenler
Önce Demokrasi
AB Yolunda
Haklarımız
Savaşa Hayır
Sivil Toplum
Sivil Anayasa
Minidev'in Amacı

Kültür
K Dergisi
Kültür-Sanat
Çevre
Gey-Lezbiyen Kültürü
L.G.B.T.T Yazıları
Alternatif Tıp
Başucu Yazıları
Cinsel Yaşam
Doğan Cüceloğlu İle
İletişim Dünyası

Farklı Renkler,
Farklı Kültürler

Süryani Kültürü
Yahudi Kültürü
Ermeni Kültürü
Rum Kültürü

Diğer
Minidev'de yazmak
ister misiniz?

Reklamlarınız İçin
İletişim

YAZARLAR


Demokratik bir anayasa nasıl olmalı? (2)
Doç. Dr. Mustafa Şentop - Zaman /
17. 08. 2007
'T.C. Anayasa Önerisi'
Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu - Birgün /
17. 08. 2007
Türkiye Siyasetindeki Bölünme Çizgisi
Prof. Dr. Ergun Özbudun - Zaman /
17. 08. 2007
info@minidev.com

 

 

 

 

 







'T.C. Anayasa önerisi'

İbrahim Kaboğlu / Birgün: Anayasacıların çoğunlukta olduğu bir grup hukukçu, Türkiye Barolar Birliği (TBB) Başkanı Prof. Eralp Özgen'in çağrısı üzerine 1.06.2000'de bir araya geldi. 1982 Anayasası'nda değişiklikle mi yetinilecekti, yoksa yeni bir metin mi yazılmalıydı? Ağırlıklı eğilim, ilki yönünde oldu.

1982'nin değişiklik yoluyla düzeltilemeyeceği kanısına varılınca, yeni bir taslak için kollar sıvandı. TBB girişiminin önemi, ilk olmasından kaynaklanmıyordu. On yıl önceki TÜSİAD metninden, yenilerdeki TOBB metnine kadar, gözardı edilemeyecek bir birikim oluşmuştu.

Nisan 2007'de yitirdiğimiz Eralp Hoca'ya -zamanın Genel Sekreteri 0. Özok huzurunda-ifade ettiğim üzere, "Öneri iki bakımdan önemli: TBB bir hukuk kurumu ve bu çalışma gönüllü".
Nasıl çalışılacaktı? Hak ve özgürlükler İstanbul, devlet kısmı Ankara grubunca yazılıp, metne son şekli birlikte verilecekti. Özgen,
her iki grup arasındaki eşgüdüm görevini benden rica etmişti.
T. Saylan, ÇYDD Genel Merkezi'nde İstanbul grubuna ev sahipliği yaptı (R. Aybay, Ü. Azrak, İ. Kaboğlu, İ. Özay, F. Sağlam, Z. Üskül ve N. Yüzbaşıoğlu). Ankara'da ise Y. Aliefendioğlu, Y. Sabuncu, Y. G. Özden ve A. Sav çalıştı.

İlerleyen aylarda birlikte toplandık, son toplantıyı İzmir'de yaptık.

Sonuçta; başlangıç, genel gerekçe, md. gerekçeleri ve yeniliklerin özetini içeren, 110 sayfalık bir kitap çıktı: Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Önerisi. 12 Eylül 2001 sabahı TBB'de basın toplantısıyla kamuoyuna duyurulan 118 md.lik metnin, 3 Türkçe ve 2 İngilizce basısı yapıldı.

Neden böyle bir metin?
Eğer bir gün yeni Anayasa için siyasal irade ortaya çıkarsa, ortada hazır bir metin bulunacak; üstelik, benzer metinlerin artması, o yönde bir iradenin ortaya çıkmasına da katkıda bulunacaktı.

Hazırlık için, şu soru ölçü alındı: Ulusal deneyim ve birikimler ile evrensel ilkeler arasında nasıl bir sentez Türkiye'nin önünü açar?

Peki, yenilikleri neydi? Başlangıç ve genel esaslar yeniden yazıldı. Hak ve özgürlükler gelişmeci yaklaşımla sistematize edildi (kişi özgürlükleri ve siyasal haklar; iktisadi, sosyal ve kültürel haklar; çevre, barış ve gelişme hakları).
Anayasal yurttaşlık tanımı getirildi.
Cumhuriyet'in temel organları olarak, yasama, yürütme ve yargı şeklinde klasik ayrım korundu.
Ancak, merkezde siyasal iktidar hiyerarşisi dışında bir dizi "uzman-özerk kuruluş" öngörülürken, yerinden yönetim güçlendirildi.
Yargı erki yeniden yapılandırıldı.
Ulusal-üstü alana açık hükümler kondu.

TBB Önerisi'nin etkisi, Ekim 2001 Anayasa değişikliğinde hak ve özgürlük ilkeleri üzerinde gözlenebilir. AKP döneminde, sınırlı birkaç değişiklik yanında, sonuç alınamayan girişimlerle, konu hep gündemde tutuldu. Biz de TBB olarak, metnimizi 2003'ten itibaren güncelleştirmeye başladık.

12 Eylül 2001'i izleyen haftalarda kurduğumuz İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi'ne bağlı Bilim ve Danışma Kurulu (BDK), yeni üyelerin de katılımıyla genişletilmiş bir kurul halinde metni yeniledi. Son noktayı koymak üzere iken, BDK'nin kendisine nokta kondu (Mayıs 2005).

Bunların son haftalarda yeniden kabaran anayasa tartışmaları ile ilgisi, Z. Üskül'ün "renksiz" çıkışı ile sınırlı değil. AKP'nin mutfağında beş yıldır yapılan ve yapılamayan anayasal değişikliklerin yükünü taşıyan Kuzu'nun Anayasa Komisyonu Başkanlığı sürmesine karşın, Başbakan'ın yeni bir anayasa hedefi doğrultusunda Z. Üskül, bir cenahtan (TBB) diğerine (AKP) devşirildi.

Dışarıdan ise E. Özbudun (2002 seçimlerinde ANAP adayı), "ısmarlama" Anayasa taslağını AKP'ye sundu...

Ne var ki, ilki ikincisinden habersiz, o da sonuncudan; hatta, üç ayrı metnin varlığı dahi tartışmalı.

Özbudun'un metni, Kuzu'nun görüşünden ziyade, TBB önerisine yakın görünüyor. Öte yandan, TBB Başkanı Özok'a göre, güncelleştirme çalışmaları Eylül başında açıklanacak. Hangi metin üzerinde ve kimler tarafından? Mevcut metinler mi, yoksa yeni bir çalışma mı? Bu belirsiz.

Bilinen şu: 2001 metni ve 2005 güncelleştirme taslakları duruyor, geçen şubatta aramızdan ayrılan sevgili Y. Sabuncu dışında, katkıda bulunan kişiler de. Yeni bir metin ortaya çıkarsa, ilk ikisine göre nerede duracağı da merak konusu; yani, usul arızasına
bir de içerik zaafı eklenip eklenmeyeceği...

Her iki cenahta yürütülen çalışmaların benzerliği, içerik belirsizliği ile sınırlı da değil. Etik açıdan benzerlik daha baskın, özellikle izlenen yol ve yöntem bakımından. Ne yaptığımız kadar, nasıl yaptığımızın önemi, ülkemizde kotarılan reformların uygulanma(ma)sında yeterince gözler önüne serilmedi mi?

"Renkli"-"renksiz", "laik"-"İslamcı"... Ayrışmacı iki eğilim arasında-yukarıda değinilen benzerlikler ışığında- temel bir farklılık var mı?

Sözde var ya, öze ne gerek!




Türkiye Siyasetindeki Bölünme Çizgisi
Prof. Dr. Ergun Özbudun / Zaman:


Bütün demokrasilerde parti sistemleri, o toplumdaki sosyal bölünme çizgilerini (social cleavages) yansıtır. Türkiye siyasetinde hâkim bölünme çizgisinin ne olduğu, uzun zamandan beri siyasal bilimcilerin ilgisini çekmiştir.


Sayın Prof. Dr. Şerif Mardin'in 1972'de yayınlanan bir makalesinde ortaya attığı "merkez-çevre" paradigması, günümüze kadar Türk siyasal bilim literatüründe merkezî bir yer işgal etmiş, ben de dâhil olmak üzere, Metin Heper ve Ersin Kalaycıoğlu gibi birçok siyasal bilimciler tarafından benimsenmiştir. Aynı terimleri kullanmamakla beraber, Emre Kongar'ın devletçi-seçkincilerle gelenekçi-liberaller arasında, İdris Küçükömer'in İslamcı-Doğucu cephe ile Batıcı-lâik cephe arasında gözlemledikleri ayrışma, aynı mantığa dayanmaktadır. Bütün bu analizlerde ortak olan nokta, merkez ve çevre terimlerinin coğrafî anlamda değil, siyasî ve kültürel anlamda kullanılmış olmasıdır. Burada merkezden kastedilen, Tanzimat'tan beri Osmanlı-Türk siyasal sisteminde büyük ağırlığı olan modernleştirici asker ve sivil bürokrasi, diğer bir deyimle devlet elitleridir. Merkezin siyasal felsefesinin ana unsurları, modernleşme ideali, milliyetçilik, lâiklik, merkeziyetçilik ve vesayetçi bir reform anlayışıdır.

Türk siyasetinde yeni dönem Çevre ise, bu yönetici elite dahil olmayan, geleneksel değerlerine bağlı, dolayısıyla İslamî hassasiyetleri daha güçlü, devletin kendi günlük hayatına mümkün olduğu kadar az müdahale etmesini isteyen geniş halk kitlelerinden oluşmaktadır. Çok-partili siyasal hayata geçilmesiyle birlikte çevrenin değerlerini ve tepkilerini temsil eden DP, merkezin partisi ya da devlet partisi olarak algılanan CHP'ye karşı kolay seçim zaferleri sağladı (1950, 1954, 1957). 1960 ve 1970'lerde siyasal mücadele, gene esas itibarıyla, CHP ile, DP geleneğini devam ettiren AP arasında cereyan etti. Ancak CHP'nin 1965 seçimlerinde "ortanın solu" sloganını ortaya atması, 1972 yılından itibaren de Bülent Ecevit'in liderliğinde sol söylemlere çok daha fazla yer vermesi, klâsik merkez-çevre bölünmesinin bir sol-sağ bölünmesine dönüşmekte olduğu izlenimini uyandırdı. Bu dönemde CHP'nin elitist yaklaşımlarından sıyrılmaya çalışması, daha halkçı bir söylemi benimsemesi, bunun sonucunda işçi bölgelerinden ve büyük şehir varoşlarından ciddî oranda oy almaya başlaması, 1973 ve 1977 seçimlerinde birinci parti konumuna gelmesi, bu gözlemi güçlendiren unsurlardı.

Sınıfsal siyaset yönündeki bu eğilim, 1980 askerî müdahalesi sonucunda durakladı, hattâ geriledi. 1980'li yıllara damgasını vuran ANAP, bir sınıf partisi değil, çok çeşitli kesimleri bir araya getiren bir kitle partisi, daha doğrusu "herkesi kucaklayan" (catch-all) bir partiydi. Solu temsil ettikleri varsayılan SHP ve daha sonraları CHP, giderek sol hüviyetten uzaklaştılar. Bunda, Sovyet Bloku'nun yıkılması ile birlikte, sol ve sağ arasındaki ideolojik çatışmanın hafiflemesi, hattâ bu kavramların anlamlarını büyük ölçüde kaybetmeleri de elbette rol oynadı.

Geleneksel olarak bütün demokratik ülkelerde sol-sağ çatışması, ekonomik politikalar üzerindeki derin görüş ayrılıklarına dayanmıştır. Sol partilerin üretim araçları üzerinde kamu mülkiyetini, merkezî planlamayı, gelir ve servet farklarının azaltılmasını savunmalarına karşılık, sağ partiler özel mülkiyeti, serbest piyasa ekonomisini ve devletin ekonomik hayat üzerindeki müdahalelerinin asgari ölçüye indirilmesini savunmuşlardır.

Komünizm sonrası dünyada serbest piyasa ekonomisinin üstünlüğü üzerinde çok geniş bir oydaşma oluştuğuna göre, gerek tüm Batı demokrasilerinde gerek Türkiye'de sol-sağ karşıtlığının anlamını büyük ölçüde kaybetmiş olmasına şaşırmamak gerekir. Türkiye'de solu temsil ettiği varsayılan CHP'nin hele son yıllarda bu hüviyetini tümüyle terk etmiş olduğunda hemen hemen bütün objektif gözlemciler hemfikirdir.

Bugün AK Parti ile CHP'yi ayıran farklar, ekonomik politika farkları değildir. Hattâ bazı gözlemcilere göre, AK Parti, ekonomik politikaları bakımından, CHP'nin solundadır.

Meselâ değerli siyasal bilimci Ziya Öniş'e göre, "bazı bakımlardan AKP, Kasım 2002 seçimlerindeki başlıca rakibi olan CHP'ye oranla daha fazla, üçüncü yolcu Avrupa stili bir sosyal demokratik parti olarak görünmektedir" ("The Political Economy of Islam and Democracy in Turkey: From the Welfare Party to the AKP").

Benzer şekilde, Avrupa Parlamentosu Sosyalist Grup Başkan Yardımcısı Hannes Svaboda, yakınlarda verdiği bir demeçte, şu an Avrupa'daki sol anlayış ile CHP arasında büyük bir uçurum bulunduğunu kaydettikten sonra, AK Parti'nin muhafazakâr bir parti olmakla birlikte bazı konularda kendilerine CHP'den daha yakın olduğunu belirtmiştir. (Zaman, 16 Temmuz 2007, s.16).

Çevrenin merkeze taşınması 1990'lı yıllarda Refah Partisi'nin hızlı yükselişi, Türkiye siyasetindeki temel bölünme çizgisinin siyasal İslâmcılık-lâiklik ekseni olduğu görünümünü yaratmıştır. Ancak AK Parti'nin Millî Görüş politikalarından çok farklı politikalar izlemesi, lâiklikle barışık bir görünüm vermesi, Refah tabanından çok daha geniş bir tabana hitap etmesi, özellikle 22 Temmuz seçimleri ile merkez-sağın rakipsiz partisi konumuna gelmesi, bu görüşün isabeti hakkında ciddî kuşkular uyandırmaktadır.

Kamuoyu araştırmalarının, şeriata dayanan bir yönetim sistemi isteyenlerin oranında ciddî bir düşüş göstermesi, Millî Görüş geleneğini temsile devam eden Saadet Partisi'nin bu seçimlerde ancak yüzde 2.3 oranında oy alabilmesi de, Türkiye siyasetinin temel bölünme ekseninin İslâmcılık-lâiklik olmadığını kanıtlamaktadır. Bu durumda, böyle bir bölünme çizgisinin nereden geçtiği sorusu haklı olarak sorulabilir.

Bizce, 1950'lerin ve 1960'ların hâkim paradigması olan merkez-çevre bölünmesi, içeriğindeki değişimlere rağmen, anlamını hâlâ korumaktadır. Türk toplumunun 1980'lerden bu yana geçirdiği hızlı sosyo-ekonomik değişimin sonucu olarak, ne merkezin ne çevrenin eski homojenliğini muhafaza ettiği açıktır. Aksine, bu dönem, çevrenin önemli ölçüde merkeze taşındığı, çevrenin değerleri ile merkezin değerleri arasında belli bir yakınlaşmanın gerçekleştiği bir dönemdir.

AK Parti elbette bir sınıf partisi değildir. Aksine, kırsal ve kentsel bölgelerden, yükselen muhafazakâr burjuvazi ile büyük kentlerin yoksul kesimlerinden oy alan tipik bir "herkesi kucaklayan" (catch-all) partidir. Bununla birlikte, AK Parti'yi destekleyen bütün bu çeşitli kesimlerin, merkezî bürokratik elitler tarafından dışlanmış olmak gibi çevresel bir tepkiyi paylaştıkları düşünülebilir. Bu itibarla AK Parti'nin hâlâ bir çevre partisi niteliği taşıdığı, CHP'nin ise son yıllarda merkezin değerleriyle çok daha sıkı şekilde bütünleştiği söylenebilir. Ancak son on yıllarda globalleşmenin etkileri, bu bölünmeye 1950 ve 1960'larda söz konusu olmayan yeni anlamlar eklemiştir.

Ziya Öniş, bu bölünmeyi, Muhafazakâr Globalistlerle Savunmacı Milliyetçiler arasındaki çatışma olarak tanımlamaktadır. Bu iki kamp arasındaki çatışma, en çok, Avrupa Birliği üyeliğine karşı takınılan tutumlarda kendisini göstermektedir. Globalist muhafazakârlar cephesinde, AK Parti'nin yanında, sayıca çok önemli olmasalar bile entelektüel ağırlıkları küçümsenemeyecek olan lâik liberal demokratlar yer almaktadır. Savunmacı milliyetçiler cephesi ise, paradoksal bir biçimde, aşırı milliyetçiler, radikal Kemalistler ve köktenci İslamcılardan oluşmaktadır. Birinci grubun Avrupa Birliği üyeliği ve demokratik reformlar yanlısı tutumuna karşılık, ikinci grup bu hedefleri ya açıkça reddetmekte veya bunları pratikte gerçekleşmesi mümkün olmayan şartlara bağlamaktadır.

CHP'nin son yıllarda birinci kamptan ikinci kampa yaklaşması ayrı bir paradokstur. Tarihsel olarak Türkiye'nin modernleşmesinde büyük rol oynamış olan ve kendisini hâlâ bu misyonun sahibi olarak gören bir partinin, Türk modernleşmesinin nihaî aşaması olan Avrupa Birliği projesi konusunda aşırı şüpheci bir tutum almasını açıklamak gerçekten zordur. (Ziya Öniş, "Conservative Globalists versus Defensive Nationalists: Political Parties and Paradoxes of Europeanization in Turkey.")

CHP'nin, 2007 seçim beyannamesinde AB projesinden ancak birkaç satırla ve çok genel ifadelerle bahsetmesi, bu şüpheci tutumun kanıtıdır. Öyle görünüyor ki, önümüzdeki yıllarda siyasal mücadele, bu eksen etrafında cereyan edecektir.



Önceki sayfaya dönmek için tıklayınız





 

Diğer Yazılar için tıklayınız

 



Yazarlar

Merih Akalın

Zehra Akdoğan

Cengiz Aktar

Uğur Alper

Orhan Bahçıvan

Dr. Arı Balcı

Rüstem Batum

Şabo Boyacı

Doğan Cüceloğlu

Şuayip Dağıstanlı

Dilek Dalaklı

Önal Demirci

Tuğrul Eryılmaz

Aynur Gedik

Dr. Mehmet Gürsel

Hakan Kuyucu

Sevin Okyay

Hakan Onum

Dr. Erhan Özer

Dr. Ender Saraç

Robert Schild

Cem Şen

Aykut Tankuter

Umur Talu

Anna Turay

Metin Yahya Üster

Aret Vartanyan

Dr. Nesrin Yetkin

Erol Yurderi

Servisler
YENI Okurdan

Bizi desteklemek
İster misiniz?


Yardım

E-posta

Favorilerinize
Ekleyin


miniDEV'i Tavsiye Et

İletişim

miniDEV'i
Ana Sayfanız yapın

Reklamlarınız İçin

 



Bu Sayfayı Beğendiysen Arkadaşına Yolla