Ana Sayfa

Demokrasi
Dikkat Çekenler
Önce Demokrasi
AB Yolunda
Haklarımız
Savaşa Hayır
Sivil Toplum
Sivil Anayasa
Minidev'in Amacı

Kültür
K Dergisi
Kültür-Sanat
Çevre
Gey-Lezbiyen Kültürü
L.G.B.T.T Yazıları
Alternatif Tıp
Başucu Yazıları
Cinsel Yaşam
Doğan Cüceloğlu İle
İletişim Dünyası

Farklı Renkler,
Farklı Kültürler

Süryani Kültürü
Yahudi Kültürü
Ermeni Kültürü
Rum Kültürü

Diğer
Minidev'de yazmak
ister misiniz?

Reklamlarınız İçin
İletişim

YAZARLAR





Sözlükçük

Robert Schild

Yahudi dünyasının terimlerini kapsayacak ayrıntılı bir sözlüğün bu sitede yer alması, kuşkusuz ki olanak dışıdır. Beri yandan, yazılarımıza göz gezdirip Yahudi kavramlarına yakın olmayan okurların, yazılarda geçen belli başlı terimlerin kısa bir tanıtımını aşağıda bulabileceklerdir.

Agada :
Pesah bayramı öngecesinde, tüm ailenin birlikte katıldığı akşam yemeği boyunca, İsrailoğulları'nın Mısır'dan çıkışlarının anlatıldığı uzun öykü.
Akheda : Tanrı'nın, Hz. İbrahim'in oğlu İshak'ı kurban etmesini emretmesi ile ilintili olan bu terim Yahudi felsefesinde, bireyin yakınlarını ve kendisini Tanrı'nın arzusu ışığında kurban etmesini simgeliyor.
Aseret Yeme Teşuva: Roş Aşana ile Yom Kipur bayramları arasında olan, Tişri ayının ilk on "tövbe" günü. Bu günler boyunca Avinu Malkenu duası, Sinagog'da günde ikişer kez okunur.
Aşkenaz : İbranice olarak "Alman" anlamında olan bu sözcük, başta Batı, Orta ve Doğu Avrupa Yahudilerini tanımlar. Aşkenazlar Ortaçağ Almancası, İbranice ve bazı Slav dillerinin bir karışımı olan ve İbranice harflerle yazılan Yidiş dilini konuş- maktaydılar ki, bu dil günümüzde kullanımını yitirmek üzeredir.
Avinu Malkenu : Aşeret Yeme Teşuva günleri boyunca ikişer kez okunan, kendine has bir ezgisi olan, uzunluğu ve kıta sayısı (25 ile 53 arası) yöreden yöreye değişen "Babamız, Hükümdarımız" başlıklı, Tanrı'yı yücelten özel bir dua.
Bar-mitzva : İbranice olarak "görevin oğlu" anlamına gelen bu sözcük, bir erkek çocuğunun 13 yaşını bir gün geçtiğinde, dini bir tören ile olgunluğunu kazanmasını tanımlar. Bu günden başlamak üzere çocukluk bir anlamda bitmiştir ve bar-mitzva yapmış olan genç, artık tüm dini görevlerini yerine getirmekle yükümlüdür.
Bat-mitzva : Bar-mitzva'nın kızlar için uygulanma biçimi - buradaki yaş sınırı ise,"12 yıl ve bir gün"dür.
Bet Amikdaş : Kudüs'te kurulmuş Birinci ve İkinci Tapınak için kullanılan dini tanım.
Converso : XV. Yüyzıl içerisinde, İspanya'daki kıyımlar ve engizisyon mahkemelerine bir çeşit tepki olarak, kısmen gerçekten, kısmen ise salt göstermelik olarak dinlerini Hıristiyanlığa çeviren Yahudilerin tanımlanması.
Diaspora : Önce Babil İmparatorluğu, daha sonra ise Romalılar tarafınca yaşamış oldukları eski İsrail topraklarından kovulmalarının ardından, Yahudilerin diğer ülkelerdeki yaşamının genel olarak tanımı.
Halila : Yahudi dinine göre uygulanmakta olan İbrani "ay takvimi" ile dini bayramların gösterildiği bir çeşit cep takvimi.
Hanuka : M.Ö. II.Yüzyılda Matatyau Akohen ve beş oğlunun, Yunan asıllı Suriyelilerin Yahudi düşmanlığına başarı ile karşı koymalarını ve Beth Amikdaş'ı yeniden ele geçirmelerinin anısına kutlanan bayram. İbrani Kislev ayının 25. günü başlayarak, 8 gün boyunca kutlanır.
Hanukiya : Bet Amikdaş'ın kurtarılmasının ardından, mabetteki Menora'nın yakılabilmesi için gerekli yağdan ancak bir şişenin kalmasına karşın, kandilin sekiz gün boyunca sönmeden yanmasının anılması amacıyla, her Hanuka bayramında Yahudi ailelerinin evlerinde, her gün bir mumu yakılan sekiz mumlu kandil.
Hasidik : Ortaçağ Almanyası ve XVIII.Yüzyılda Ukranya'da ortaya çıkmış gizemli Yahudi akımlarından doğmuş, çilecilikten çok coşku ile özdeşleşen dini akımın özellikleri.
Hazan : Sinagog'daki duaların ezgili olan bölümlerini okuyan din adamı.
Kantor : Hazan sözcüğünün Yidiş dilindeki karşılığı.
Kaşer : İbranice "kaşrut" ("uygun") sözcüğünden türetilmiş, tüketimi uygun görülen gıdalar ve hazırlanış biçimini kapsayan kuralların tümü.
Kiduş : Şabat gecesi, ailenin topluca katıldığı akşam yemeğinden önce yapılan, Şabat'ın kutsanması için yapılan dua.
Makabi : Matatyau Akohen'in oğullarından Jehuda'nın diğer adı olmakla birlikte, daha sonra bu aileye atfedilen ünvan.
Menora : Bet Amikdaş'da da kullanıldığı bilinen, Yahudiliğin önemli simgelerinden olan yedi kollu şamdan.
Mitzva : Dar anlamda "dini görev", genel olarak ise işlenen "sevap" olarak kullanılır.
Moşe Rabenu : Musa Peygamber (İbranice).
Pesah : İsrailoğulları'nın asırlar önce Mısır'daki esaretlerinden kurtulup, Moşe Peygamber'in önderliğinde İsrail topraklarına göç etmelerinin anısına kutlanır. Tahıl içeren yiyeceklerin yasaklanmış olan bu bayram boyunca, ekmek yerine Türkiye'de "hamursuz" olarak adlandırılan özel bir fırın ürünü tüketilir. "Pesah haftası" İbrani takviminin Nisan ayının 15. gününde başlamak üzere, 8 gün sürer.
Purim : M.Ö. V.Yüzyılda, Pers kralı Ahaşveroş'un eşi, Yahudi Ester'in ve kardeşi Mordehay'ın başkaldırışı sonucu, devlet adamı Haman'ın Yahudileri yok etme tasarısının önlenmesi anısına kutlanan tek (bazı yörelerde iki) günlük bayram. İbrani takvimine göre Adar ayının 14. (ve 15.) gününe rastlar.
Roş Aşana : Yahudi yılının ilk günü, Tişri ayının birinci gününde kutlanır.
Schul : Yidiş dilinde Sinagog'a verilen ad.
Sefarad : Bu terim geniş anlamda, İspanya ve Portekiz kökenli Yahudiler için kullanılır.
Selihot : Tanrı tarafından bağışlanmak amacıyla, oruç günlerinde ve özellilke Elul ayı boyunca söylenen özel dualar.
Sinagog : Türkçe'de "Havra" olarak da bilinen, Yahudilerin dini ibadethanesi.
Şabat : İbranice olan bu sözcüğün anlamı "dinlenmek"tir. Evrenin Tanrı tarafından yaratılışının 6. gününün ardından, Tanrı'nın dinlenmesi anısına, Yahudi dünyasında, her tür sanat ve yaratmanın yasak olduğu, özellikle İsrail'de resmi tatil sayılan Cumartesi günü.
Şamaş : Sinagog görevlisi
Şana Tova : İbranice olarak, "iyi yıllar" anlamını taşır. Roş Aşana günü söylenir.
Şofar : Koç boynuzundan yapılmış bir borazan çeşidi olup, başta Roş-Aşana ve Kipur bayramlarında olmak üzere dini törenlerde kullanılır.
Talmud : İbranice olarak "öğrenim" anlamını taşıyan bu sözcük, Tevrat sonrası Yahudi dünyasının tüm kural, yasa ve geleneklerinin yer aldığı, çeşitli bölümlerden oluşan, değişik düşünürlerce yüzyıllar boyunca kaleme alınmış bir yapıtı tanımlar
Teşuva : İbranice "Tanrı'ya ve O'nun yoluna dönüş" anlamını taşır ve bireyin, yanılgılarının bilincine varıp, bunları kabullenmesini eylemidir.
Tevah : İbranice anlamı "yükseltilmiş yer"; Sinagog'da duaların okunduğu platform.
Yeşiva : Dini bilgilerin aktarıldığı okul.
Yom Kipur : Tanrı'nın, Yahudilerin günahlarını bağışlaması için iki güneş batışı arasında aralıksız oruç tutup dua ederek geçirdikleri gün. Roş Aşana'nın ardından, Tişri ayının 10. gününde kutlanır.

İbrani takvimi hakkında birkaç not: Ay'ın hareketleri üzerine kurulmuş olan bu takvim, gün sayısı 29 ile 30 arasında değişen 12 aydan oluşur. Ancak, özellikle bayramların tüm yılı dönmemesi ve arzulanmayan mevsimlere düşmemeleri için, bazı yıllarda 13 ay uygulanmakta. Yıl, miladi Eylül veya Ekim ayına rastlayan Tişri ayı ile başlar, ardından sırasıyla Heşvan, Kislev, Tevet, Şevat, Adar, (gerektiğinde "ilave ay" olan Veadar), Nisan, İyar, Sivan, Tamuz, Av ve Ellul ayları gelir. İçinde bulunduğumuz (ve 30 Eylül 2000 =
1 Tişri'de başlamış olan) 5761 yılında, Veadar ayı eklenmiyor.


FARKLI RENKLER
FARKLI KÜLTÜRLER


SÜRYANİ KÜLTÜRÜ

ERMENİ KÜLTÜRÜ

RUM KÜLTÜRÜ

YAHUDİ KÜLTÜRÜ

Editör'den

Türkiye
Yahudileri'nin
Tarihi


Bayramlar

Yemekler

Sinagoglar

Sözlükçük

Müzikler

Kitaplar

Mizah




Yazarlar

Merih Akalın

Zehra Akdoğan

Cengiz Aktar

Uğur Alper

Orhan Bahçıvan

Dr. Arı Balcı

Rüstem Batum

Şabo Boyacı

Doğan Cüceloğlu

Şuayip Dağıstanlı

Dilek Dalaklı

Önal Demirci

Tuğrul Eryılmaz

Aynur Gedik

Dr. Mehmet Gürsel

Hakan Kuyucu

Sevin Okyay

Hakan Onum

Dr. Erhan Özer

Dr. Ender Saraç

Robert Schild

Cem Şen

Aykut Tankuter

Umur Talu

Anna Turay

Metin Yahya Üster

Aret Vartanyan

Dr. Nesrin Yetkin

Erol Yurderi

Servisler
YENI Okurdan

Bizi desteklemek
İster misiniz?


Yardım

E-posta

Favorilerinize
Ekleyin


miniDEV'i Tavsiye Et

İletişim

miniDEV'i
Ana Sayfanız yapın

Reklamlarınız İçin

 



Bu Sayfayı Beğendiysen Arkadaşına Yolla