Türkiye Seferadları (Devamı)

Osmanlı'nın Yahudilere sağlamış olduğu özerk yaşam koşulları, gerek dini gerekse sanatsal yazın ortamını da çok olumlu biçimde etkilemişti. Josef Karo'nun "Şulhan Aruh"u ile Jakov Meir Culi'nin "Me'Am Lo'ez" i, evrensel Musevi dini yazınının birer başyapıtları sayılır: Avram ben İsak Asa ise, uluslararası Judeo-Espanyol edebiyatının kurucuları arasında yer almaktadır. 19.Yüzyılın sonlarına doğru İstanbul'da yayımcılığa başlayan Benjamin Raphael ben Josef, bu dilde onlarca kitap yayınlamış, birçok önemli yapıtın Judeo-Espanyol lisanına kazandırılmasına önayak olmuştu. Gene bu dönemde İstanbul yanısıra Selanik ve İzmir'de çok sayıda günlük, haftalık ve aylık Yahudi gazete ve dergiler yayımlanmaktaydı.

Gülhane Fermanı ve Hatt-ı Hümayun'un ardından 1865 yılında çıkarılan "Hahamhane Nizamnamesi" ile Osmanlı Yahudilerinin cemaat içindeki idaresi belirli kurallara bağlanarak, daha önceleri görülmüş olan bazı idari karışıklıkların önüne geçilmeye çalışılmıştır. Zira, gerek (kendi çapında oldukça etkili olan varlıklı işadamı Camondo gibi) iyi niyetli bireylerin çabaları, gerekse birtakım yeni uygulamaları baltalamak isteyen bazı cemaat üyelerinin yarattığı idari sorunlar, birçok anlaşmazlık ve düzensizliklere yol açmaktaydı.

Günümüzde Türk Yahudilerinin hemen tümünü oluşturan Sefarad toplumu, etkin bir örgütlenme ile, Hahambaşılarının liderliğinde örnek bir cemaat yaşamı sürmektedir. Tüm çağdaş gereksinmelerini içeren okul, hastane, ihtiyarlar yurtları ve çeşitli yardım kurumları, yirmiyi geçen sinagogları, haftalık "Şalom" Gazetesi ve aylık dergileri ile üyeleri arasında canlı bir iletişim sağlamaktadır. Cemaat bugün de, ülkenin kamu kuruluşları ile olumlu diyalogları ile saygın bir konuma sahiptir. Atalarının beraberlerinde getirdikleri "Judeo-Espanyol" dili gençler tarafından artık büyük çapta unutulmaya başlanmışsa da, dini inançları ve büyüklerinin gelenekleri yaşatılmaya devam edilmektedir.

Not: Daha önce de değinmiş olduğumuz başlıklarda olduğu gibi, özellikle Türk Sefaradları gibi ciltler dolduracak konuları "kuşbakışı" biçimde sunarken, kuşkusuz ki birçok önemli tarihi gelişmelere bu kısıtlı sayfalarda yer vermek olanak dışıdır. Bu bağlamda, örneğin Sefarad konusunu işlerken Camondo ailesi ve Sabetay Sevi olayları gibi Türk Yahudiliğinin birtakım "kilometre taşları"na yer veremedik. Gerek bu konular, gerekse Türk Sefaradları hakkında başvurulacak kaynaklar, sitemizin daha önceki bölümlerinde gösterilmiş olup, ilave olarak aşağıdaki yayınlara işaret etmek isteriz:
1- E.Benbassa : Son Osmanlı Hahambaşısının Mektupları - Milliyet Yayınları, 1998
2- A.Galante : Türkler ve Yahudiler - Gözlem Yayınları,
3. Baskı, 1995 3- E.Hiçyılmaz : Büyük Sığınak - Cep Yayınları, 1992
4- B.Lewis : The Jews of Islam - Princeton, 1984
5- A.Rodrigue : Türkiye Yahudilerinin Batılalaşması - Ayraç Yayınları, 1997
6- C.Yetkin : Türkiye'nin Devlet Yaşamında Yahudiler - Afa Yayınları, 1992
7- I.Zorlu : Evet, ben Selanikliyim - Belge Yayınları, 1998

Önceki Bölüm