Hanuka (veya 'Işıklar') Bayramı

Musevi dini ile ilgili bayramlar arasında, İbrani takviminde Kislev ayının 25. gününe (günümüz takviminde Aralık ayına) rastlayan "Hanuka"nın özel bir önemi vardır. Bu bayram, Yunan medeniyetini benimsemiş Suriyelilerin M.Ö. İkinci yüzyılda işgal etmiş oldukları Ortadoğu topraklarının, Yahudilerce kurtarılmasını kutluyor.

Kral IV. Antiochus Epiphanes, ele geçirdiği bu bölgedeki Yahudi halkını tek tanrılı dininden uzaklaştırmak için zor kullanır. Kudüs'teki kutsal tapınağa Zeus adına bir sunak eklenir ve Musevilikteki tüm yasaklar çiğnenir. Musa Peygamber'in yolundan Zeus tanrılar hanedanı putperestliğine geçmek istemeyenleri ise işkence ve ölüm beklemektedir.

Kimi Yahudiler, daha rahat bir yaşamı seçerek bu değişikliklere ayak uydurur. Öte yandan, bu baskıya dayanamayan ve daha sonra tarihe "Makabiler" olarak geçecek olan bir Yahudi kavmi, Suriyelilere başkaldırarak, bir çeşit "gerilla" savaşı sonucunda düşmanı bozguna uğratır ve tüm bölgeyi bağımsızlığa kavuşturur.

Bu arada ilginçtir ki, Suriyelilerden arındırılmış olan Kudüs kentindeki büyük tapınak kurtarılıp temizlenmesinin ardından, kutsal kandilleri yakmak için elde kalmış olan - ve aslında bir günde tükenmesi beklenen - yağın, sekiz gün boyunca yanması, bir mucize olarak addedilecektir.

Bu olayın anısına, günümüze dek hemen her Yahudi ailesinde sekiz kollu bir şamdanda sekiz gün boyunca her akşam yeni bir mum yakılarak, sönmeden canlı kalan kandil simgelenmektedir. Mumlar genellikle ailenin çocukları tarafından yakılır ve konu ile ilgili kısa bir dua okunur. "Hanuka"nın bir diğer adı ise "Işıklar Bayramı"dır.

Bu tarihi olay, Yahudi yaşamı ve felsefesinde bazı önemli simgeler oluşturur. Şöyle ki:

- M.Ö. 167 yılında, Kral IV. Antiochus'un Yahudi kıyımına dayanamayan yaşlı Matatyahu Akohen ile oğullarının, tarihe "Makabiler ayaklanması" olarak geçmiş başkaldırıları, aslında özümlemeye karşı verilmiş bir savaşımdır. Nedeni ise, o ezinç döneminde birçok Yahudi'nin Antiochus'un baskısına uyarak kimliklerini geride bırakıp, adlarını (örneğin Yeşua'dan Jason'a) değiştirip gittikçe "Yunanlılaşmalarıydı".

- Binyıllar boyunca görmüş olduğu tüm kıyımlara karşın, Yahudi toplumunun bugüne dek ayakta kalabilmiş olması, tek günlük bir mumun sekiz gün süresince yanmış olması gibi, başlıbaşına bir mucize olarak görülmelidir. Salt doğa kurallarına göre çoktandır sönmüş olması gereken bu ışık ve yaşam, yılmadan parıldıyor ve sürüyor!

- Ayrıca, tüm Yahudi bayramlarının arasında "Mukaddes Kitap"ta (yani "Tora"da) tek yer almayan, Hanuka'nın öyküsüdür. Öte yandan, Matatyahu'nun bu başkaldırısı ile oğullarının kahramanlıkları, Makabiler tarihinde ayrıntılı bir şekilde anlatıldığı gibi, M.S. Birinci yüzyılda yaşamış olan ünlü Yahudi tarihçi Josephus dahi, bu olayları naklederken, o dönemden başlamak üzere Kislev ayında kutlanmakta olan bir "ışıklar bayramı"ndan söz eder. İşte buradan hareketle, Yahudi halkının toplumsal geleneklerinin sadece din kökenli olmayıp, özgün tarihinden de kaynaklandığı savlanabilir.

Dini uygulamalar, özellikle tarihin kanıtladığı olaylara dayandırılabildikçe, daha büyük bir coşku ile kutlanmaz mı sizce?

Diğer yazılar için tıklayın