Türk Yahudilerinin kimlik sorunu
ve tanıtım

2 Eylül Pazar günü, Avrupa'nın birçok kentleri ile eşzamanlı olarak, Türkiye'de de ilk kez "Yahudi Kültürü Avrupa Günü" düzenlendi. Galata semtindeki dört ayrı sinagog tüm gün boyunca binlerce meraklı tarafınca gezilirken, Türk Yahudilerinin tarihini gözler önüne seren panolar ve aile fotoğrafları sergilendi, onlara özgü halk ve ilahi müziklerinin icra edildiği çeşitli konserler sunuldu. Türk Yahudi toplumu, kendilerini bu yoldan ilk kez bunca yoğun biçimde "geniş topluma" tanıtma fırsatını değerlendirirken, bu etkinlik büyük ilgi gördü, sinagoglar diğer din mensuplarının akınına uğrayarak dolup taştı.

Oysa ki, daha birkaç gün önce Üzeyir Garih cinayetinin kamuoyundaki yankıları sürerken, bu aydın Türk Yahudisi için "O bir Türk dostuydu" veya "Yahudi olmasına rağmen Türkiye'yi çok seviyordu" türünden tanımlamalar kullanılmış ve bu sözler, özellikle Yahudi çevrelerinde yankı ile tepki uyandırmıştı.

Bilindiği üzere (ve sitemizin "Türk Yahudilerinin Kısa Bir Tarihi" bölümünde de görülebileceği gibi), günümüzün Türkiye sınırlarını kapsayan bölgelerde 2000 yıl öncesinden beri Yahudi yerleşimine rastlanır. Osmanlı döneminin büyük bir hoşgörü ile "devraldığı" Bizans Romanyotları yanısıra, İmparatorluğa yerleşen doğu ve orta Avrupalı Aşkenazlar'dan sonra özellikle 1492 yılında Sultan II. Beyazıt tarafınca kabul gören İspanya sürgünü yüzbinlerce Sefarad, Osmanlı'nın örnek teşkil eden "mozayiğinin" bir parçası olmuşlardır.

Peki, yüzyıllar boyunca bu topraklarda huzur içinde yaşamakta olan bu halk topluluğu hakkında bugünlerde tartışılmaya başlanan bu "ikilem" - eğer varsa - nereden kaynaklanabilir? Bu konuya sadece bazı ana başlıklarıyla değinmek gerekirse, akla ilk gelen etkenler şöyle sıralanabilir: