Gelenekler

Süryanilerde Bayram Gelenekleri
Süryanilerde bayramlar ve onlara ait gelenekler, toplum yaşamında önemli bir yer tutar. Günümüzde her ne kadar bu gelenekler şehirlerdeki yaşam sonucu unutulmaya yüz tuttuysa da, Süryani toplumunun belleklerinde kalan güzel ve anlamlı bayram gelenekleri vardır. Günümüzün hoyrat yaşamında pek az insan tarafından bilinen bu gelenekleri kısaca size tanıtmaya çalışacağım. Süryanilerin kutladığı pek çok bayrama karşı bilinen önemli iki bayramları vardır; 25 Aralık'ta kutlanan Küçük Bayram yani İsa'nın Doğuşu ve Nisan ayında kutlanan Paskalya yani İsa'nın Dirilişi bayramı. Bu iki bayram öncesinde de, Süryaniler kiliselerinin belirlediği kurallar içerisinde oruçlarını tutarlar.

Bunların yanı sıra imanlı halkın bir hazırlığı da söz konusudur. Kırsal kesimde yaşayan Süryaniler bayramı şu geleneklerle karşılarlar:

Hano Kritho
Paskalya'dan önce tutulan 40 günlük orucun başlangıçından önceki son Pazar günü, Süryani gençleri toplanıp kendilerine bir kadın maketi hazırlarlar. Bu maketi, "Hano Kritho" adında bir şarkıyı söyleyerek ev ev gezdirirler. Bu şarkıyı söyledikten sonra ev sahipleri gençlere bulgur, yağ ve yumurta verirler. Gençler bu ev ziyaretlerini bitirdikten sonra topladıkları malzemeyi, kilisenin avlusunda pişirerek geleneksel bulgur yemeği hazırlarlar. Avluya toplanan insanlara bu yemekten dağıtılır ve müzik eşliğinde oyunlar oynanır. Kalan yemekler köyün muhtaç insanlarına verilir. Şölenin sonunda hazırlanan kadın maketi parçalanır. Gulyadlı Naftah ve Kızı'nın hikayesine dayandırılan bu gelenek her sene yapılır.

Rozuno (Hamur)
Sivaslı Kırk Şehitler'in Günü'nde, ev halkı için hamurdan hazırlanan ve içlerinden bir tanesine madeni para konan Rozuno'lar yapılır. Madeni para saklı Rozuno'yu alan kişinin o yıl şanslı ve bereketli olacağına inanılır. Yapılan Rozuno'lar bereket niyetine tarlalara, bağlara bırakılır ve hayvanlara verilir. Bu geleneğin, Hıristiyanlığın ilk yıllarında şehit düşen Sivaslı Kırk Şehitler'in hikayesi ile bağlantılı olduğu söylenir.

Siboro ( Kırmızı ve Beyaz İpler)
Paskalya öncesi oruca denk gelen Meryem Ana'nın Müjdelenme Bayramı Süryaniler arasında Siboro olarak bilinir. Bu bayramın gecesinde ailenin kızı mayasız hamur yoğurur ve bir kaba koyar. Kaba konulan hamurun üstüne de tarlalarında yetişen tüm tahıllardan serper; bunun yanı sıra hamurun üstüne biri kırmızı biri beyaz olmak üzere iki ip koyar. Hazırlanan bu hamuru kızlar dışarı çıkarıp, şu ilahiyi söylerler;

Hayat ekmeği benim dedi
Mesih Dünyaya yiyecek diye gökten indim
Etsiz söz olan baba beni gönderdi
Bir çiftçi gibi ekti beni Gabriel
Kusursuz bir tarla gibi kabul etti beni Meryem'in karnı
İşte elleri üzerinde beni yüceltiyorlar Medbahta kahinler
Haleluya meleklerin nizamı ile

Tüm bunların ardından, mayalanmış olan hamurdan evdeki eski maya yenisiyle değiştirilir. Evin hanımları her sene bu günde bu işlemi yaparlar. Bereket diye de tahılların arasına ve ambarlara birer parça hamur konulur. Beyaz ve kırmızı ipler birbirine örülüp ev halkına dağıtılır. Bunlardan başka ipleri hayvanların kulaklarına takar, bağların ve ağaçların dallarına sararlar. İnsanlar örülmüş ipleri yüzük gibi parmaklarına veyahut boyunlarına takarlar. Ve bunları Paskalya bayramının ikinci gününe kadar saklarlar. O günde tüm Süryaniler ölülerinin mezarında toplanıp ölüleri için dua ederler. Dualar okunduktan sonra yanlarında getirdikleri yiyecekleri paylaşıp yemeğe başlarlar ve daha önce takmış oldukları Siboro iplerini burada çıkartıp kilisenin bir yerine saklarlar.

Daşışto (Sütlaç)
Paskalya Bayramı genellikle yumurta bayramı olarak bilinir ama bu bayramın diğer önemli bir yiyeceği de Sütlaç'dır (Daşışto). Daşışto bayramın vazgeçilmezleri arasındadır. Bayram boyu yani bir hafta kadar, insanlar genellikle süt veya yumurta ile yapılan yiyeceklerle beslenirler. Bayramın ilk üç gününde insanlar birbirlerini ziyaret ederken şu sözlerle bayramlarını kutlarlar;
Birinci şahıs: "Kom Moran Men Kabro!" (Rab dirildi!)
İkinci şahıs: "Şariroyith Kom!" (Gerçekten dirildi!)
Veya
Birinci şahıs: "Hedo Briho!" (İyi bayramlar)
İkinci şahıs: "Ahluh u halamithaythuh!" (Sana ve rahmetli ölülerine de)

Sonuç olarak, Süryaniler bu gelenekler ve hazırlıklar ve kutlamalarla bayramlarına hazırlanıyorlar.

Bu geleneklerin unutulmaması ve yaşatılması dileğiyle...