Bir Rum Ailesi Sabuncakis

1870'lerde Girit'ten Midilli'ye, oradan da İstanbul'a göç etmiş İstrati Sabuncakis'le başlayan bir hikaye Sabuncakis Ailesi'nin hikayesi. İstrati Sabuncakis'in İstanbul'a geldiğinde muhtemelen bir çiçekçinin yanında çıraklığa başlamış. Baba Girit'te bitki kökleri ve çiçeklerden elde ettiği esanslarla sabunlara güzel koku vermesiyle ünlü bir sabun imalatçısı. Ailenin soyadı büyük olasılıkla dedenin bu mesleğinden gelmekte.

1874'te bugünkü İstiklal Caddesi'nde, no. 366'da ilk dükkanını açan İstrati Sabuncakis çiçeklerini Dolapdere'de kendi mülkü olan 2.000 m2'lik bir serada ve 20 dönümlük bir bahçede yetiştiriyordu. Dede İstrati Sabuncakis'in ölümünden sonra, firmayı o zamana dek başka işlerle uğraşan oğulları Bay Yorgi ve Bay Koço devraldılar.

İstanbul'dan sonra ilk şubesini Selanik'te açan Sabuncakis'in ünü Cumhuriyet'in ilk yıllarında yeni başkent Ankara'ya kadar yayılmıştı. Buradaki tören ve kutlamalara çelenkler hazırlayan Sabuncakis firması için Ankara Ekspresi'nde bir furgon tahsis edilmişti. 1930'larda, Atatürk'ün emri ile kendilerine Ulus'taki Özel İdare binalarında bir yer tahsis edildi ve oğullardan Bay Yorgi Ankara'ya gönderildi.

Firmanın asıl geliştiği yer ise İstanbul oldu. 1940'ta Beyoğlu'nda açılan dükkanı, 1945'te Bayan Ana Kukula'nın İlkbahar adlı mağazasının devralınmasıyla kurulan Galatasaray şubesi izledi. Bu yıllarda Bay Yorgi'nin oğlu İstrati Sabuncakis yöneticilik yapmaya başlamıştı. Liseyi bitirdiği günden bugüne dek Sabuncakis'i yöneten İstrati Sabuncakis, babasının yönlendirmesiyle Teknik Üniversite'ye kaydını yaptırdığı halde eğitimine devam etmemiş, işlerin başına geçmeyi seçmişti. 1960'tan sonra büyük atılım gösteren firma, 1961 'de Kadıköy, 1966'da Bakırköy (1990 başlarında kapandı), 1970'te Şişli, 1973'te Yeşilyurt, 1974'te Caddebostan ve 1981'de Göztepe şubesi açtı artarda.

Günümüzde firma 7 ana şubesiyle hizmet vermekte. Sabuncakis adını kullanan bazı sera ve çiçekçilik kuruluşlarıyla birlikte faaliyet gösteriyor Sabu AŞ. Firmanın Çengelköy'de yaklaşık 10 dönümlük bahçesine ek olarak, dededen kalma Dolapdere bahçelerinin beş dönümlük bölümünde çiçek yetiştirilmekte, başta Antalya olmak üzere güneyden çiçek satın alınmaktadır. Gelişen teknolişiye, iletişim hızına kolay ayak uyduran Aile, 1976'da Interflora'yı kurmuş ve sayede Türkiye'den de dünyanın dört bir yanına çiçek gönderilmesi mümkün olmuştur.

Sabuncakis Köşkü
Dede mesleği çiçekçiliği İstanbul ve Ankara'da genişleterek varsıl bir İstanbul Ailesi durumuna gelen Sabuncakislerden Yorgi Sabuncakis Efendi tarafından 1904'te, Büyükada'da, Maden semtinde inşa ettirilen köşk Sabuncakis Köşkü olarak bilinir. II. Abdülhamid dönemi (1876-1909) zenginlerinden olan Yorgi Sabuncakis, köşkün tasarımını Atina Üniversitesi Mimarlık Fakültesi öğretim üyelerinden Prof. Fotiadis'e, inşaatını ise Simota Kalfa'ya yaptırmıştır.

Bir bodrum kat ile iki esas kattan meydana gelen kagir köşkün tasarımı eski Yunan kaynaklı neoklasik üslubu yansıtmakta, bazı mimari ayrıntılarında ve bezeme programında, Yorgi Sabuncakis'in mensubu olduğu masonluğun simgeleri yer almaktadır. Bir tür yazlık mason locası şeklinde düşünülen köşkün ana girişi, arsanın eğiminden ötürü birinci (üst) katta yer almakta, cadde kotundaki bir köprü birinci katın önündeki (batısındaki) terasa ulaşmaktadır. Cephenin ortasında ileri doğru taşan ve yapıya bir antik Yunan tapınağı görünümü kazandıran teras, Korint başlıklı dört sütuna oturan üçgen bir alınlık (fronton) ile taçlandınlmıştır. Köşelerdeki sütunlar kare, diğer ikisi daire kesitlidir. Sütunlara oturan lentonun sol köşesine yeni rakamlarla, sağ köşesine de eski rakamlarla köşkün inşa tarihi (1904) yazılmış, damlalık ve yumurta frizlerinin çerçevelediği frontonun üst kesimine, çevresine ışıklar saçan bir göz tasviri yerleştirilmiştir. Ayrıca frontonun köşelerine küçük akroterler, tepe noktasına da, üzerinde bir akroter bulunan ve sembolik kabartmalar içeren, sivri kemerli bir tür stel kondurulmuştur. Stelin alt kısmında yan yana beş adet, akasya ağacı sıralanmakta, bunun üzerinde, antitetik konumda, taçlı bir erkek ile bir kadın figürü, aralarında bir kovan ile bir arı kabartması teşhis edilmektedir.

Köşkün dış kapılarında da dökümden arı kabartmaları vardır. Sabuncakis Köşkü, caddeden algılanabilen cephesindeki bu ilginç unsurlardan dolayı halk arasında "Arı1ı Ev", "Gözlü Ev" ve "Köprülü Ev" adlarıyla anılmıştır.

Köşkün batı cephesindeki teras yanlara doğru balkonlarla uzatılmış, gerek teras gerekse de balkonlar, kare kesitli payelere oturtulmuştur. Sıvalı olan cepheler kat arası silmeleri ile üç kesime ayrılmış, köşeler Korint başlıklı pilastrlar ile belirlenmiş, saçak silmesi birer damlalık frizi ve yumurta frizi ile zenginleştirilmiştir. Dikdörtgen açıklıklı kapı ve pencerelerin üzerinde basık kemerli alınlıklar yer almaktadır. Birinci katta, girişin ekseninde büyük boyutlu, dikdörtgen planlı bir salon vardır. Eskiden salon tavanının ortasında, sekizgen prizma biçiminde bir kasnağın üzerinde ahşap bir kubbe yükselmekteydi. Gökkubbeyi temsil eden bu mimari öğenin iç yüzeyi mavi boyalı olup kubbenin merkezinde dört ana yön ile dört ara yöne işaret eden yazılarla üç tane kırlangıç resmi bulunmaktaydı. Ayrıca kasnağı kuşatan aynalı tonozun yüzeylerinde eski Mısır, Asur-Finike, Yunan-Roma ve Hindu mitolojilerinin kutsal üçlüleri resmedilmiştir. Köşkün, tasarımında ve sembolik nitelikli bezeme programında odak noktasını oluşturan bu tonoz-kasnak-kubbe kuruluşu 1971'de çıkan bir yangında maalesef yok olmuştur.