Rum Patrikhanesi ve
Patriğin otorite alanı
Fener Rum Patrikhanesi olarak da tanınan İstanbul Ökümenik Patrikhanesi, 250 milyon mümine sahip Ortodoks dünyasının ruhani önderi konumunda olan dini bir Türk kurumudur. Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Antlaşması ile birlikte Patrikhane'yi salt yerel bir kurum olarak algılayagelmiş ve kurumun evrensel kişiliğini kabul etmemiştir. Patrikhane, buna rağmen Ortodoks dünya içerisindeki tarihten gelen hiyerarşik yapısını muhafaza etmiştir. Sünni islamın hanefi mezhebinin yani devlete en yakın duran dinin dışındaki mezhepler, diğer semavi dinler ve onların mezhepleri hakkında pek bilgi sahibi olunmayan Türkiye'de, MS. 27 yılında Aziz Petros (Piyer)'un kardeşi Aziz Andreas tarafından İstanbul'da kurulan bu kurumun otorite alanı hakkında şu bilgiler verilebilir.

Ordinasyonunun yani din adamlığına adım atmasının 40'ıncı sene-i devriyesini kutlayan şimdiki Patrik I. Bartolomeos ve Sen Sinod'un (Yüce Meclis) üzerlerinde direkt otoritesi, yani tayin ve azil hakkı olan başepiskoposluk, metropolitlik ve diğer kurumlar:

a) Türkiye'de (faal olanlar)
İstanbul Başepiskoposluğu (Bartolomeos'un kendisi),
Kadıköy Metropolitliği,
Tarabya Metropolitliği,
Adalar Metropolitliği,
Gökçeada ve Bozcaada Metropolitliği

b) Yunanistan'da
Girit Başepiskoposluğu ve Metropolitlikleri (Yarı Otonom Statüde),
Oniki Adalar Metropolitlikleri (Dört metropolitlik: Rodos, Kos, Leros&Kalimnos, Karpathos&Kasos),
Selanik'te Aya Anastasia ve Çavuş Manastırları,
Aynaroz'daki 20 Manastır,
Patmos Manastırı ve Exarhiası (Patmos Adası tarihi Manastırın himayesindedir).

Ayrıca 1928 yılına kadar Kuzey Yunanistan ve diğer Ege Adaları da Patriğin direkt otoritesine bağlılardı. İdare ve yönetim, vekâleten Yunanistan Kilisesi'ne devredildi ama bu bölgelerde bulunan 36 Metropolitliğin manevî sahipliği halen Fener Patrikhanesi'ne aittir. Nitekim geçenlerde İstanbul, ikide birde Bartolomeos'un otoritesini zedelemeye çalışan Yunanistan Başepiskeposluğu'ndan bu emaneti geri almak üzere harekete geçmiştir.

c) Amerika Avrupa ve Uzakdoğu Kiliseleri:
Amerika'da ABD Başepiskoposluğu,
Kanada Metropolitliği,
Panama Metropolitliği,
Buenos Aires Metropolitliği;

Avrupa'da
İngiltere Başepiskoposluğu,
Fransa Metropolitliği,
Almanya Metropolitliği,
İsveç ve İskandinavya Metropolitliği,
Benelüks Metropolitliği,
İsviçre Metropolitliği,
Avusturya Metropolitliği,
İtalya Metropolitliği;

Uzakdoğu'da
Avusturalya Başepiskoposluğu,
Yeni Zelanda Metropolitliği,
Hong Kong Metropolitliği.

d) Muhtelif Kurumlar
Essex Manastırı (İngiltere),
Chambesy Ortodoks Merkezi (İsviçre),
Dünya Kiliseler Konseyi nezdinde Ortodoks dünyası adına Daimi Temsilcilik (Cenevre),
Avrupa Birliği nezdinde Ortodoks dünyası adına Daimi Temsilcilik ( Brüksel),
Selanik Teoloji Eserleri Enstitüsü,
Atina Daimi Temsilciliği.

Patrik 1. Bartolomeos'un ve Sen Sinod'un doğrudan otoritesi altındaki mümin sayısı yaklaşık 15 milyon kadardır.

Bu kurumlara ilaveten Patriğin otoritesi altında olmayan otosefal Ortodoks kiliseleri liderlerini kendileri seçer, ama bu seçimde meşruiyet, İstanbul'daki "primus inter pares" (eşitler arasında ilk) olan ve Ortodoks aleminin bir anlamda koordinatörü konumunda bulunan Patrikhane'den gelir, yani İstanbul Patriği'nin onu tanıması elzemdir. Bir kiliseler hiyerarşik sıraya göre şunlardır:
İstanbul Patrikhanesi, İskenderiye Patrikhanesi, Şam Patrikhanesi, Kudüs Patrikhanesi, Moskova Patrikhanesi, Belgrad Patrikhanesi, Bükreş Patrikhanesi, Sofya Patrikhanesi, Tiflis Patrikhanesi, Kıbrıs Başepiskoposluğu, Yunanistan Başepiskoposluğu, Polonya Başepiskoposluğu, Tiran Başepiskoposluğu, Çekya ve Slovakya Başepiskoposluğu.

Bunlara ilaveten Finlandiya ve Estonya'da iki otonom kilise daha mevcuttur. Bunlar liderlerini İstanbul'a teklif eder ve son seçimi İstanbul yapar...

Cengiz Aktar