miniDEV - Farklı Renkler Farklı Kültürler / Ermeni Kültürü /

Yaşadığımız toprağın insanları çok eskiden kainatı yumurtayla özdeşleştirir, onun dünyanın küçük bir modeli olduğunu düşünür, kabuğunun toprak, akının su, sarısının ateşi simgelediğine, zar ile kabuk arasında ise havanın yer aldığına, inanırlardı. Bu benzerlik pek çok düşünürü, kutsallığını kirletmemek ya da yok etmemek için yumurta yemekten alıkoyardı.

Yumurtanın kainatla benzerliği, zamanla her kesimden insanların birbirlerine bezenmiş yumurtalar armağan etmesine neden olmuştu. Dahası, üst sınıftan insanlar birbirlerini değerli, altın veya gümüş yumurtalarla onurlandırırlardı. Çağdaş Pers takviminin, dolayısıyla Nevruz'un mucidi Büyük Cemşid dünyanın yaratılışını temsil eden ve zaten var olan yumurta armağan etme geleneğini ülkesinde resmileştirdi. Dolayısıyla Pers-İranlılar gibi Güneş'e tapan Ermeniler de önceleri doğanın yeniden doğuşunu, yani ilkbaharı, "Güneşin gücünün galibiyeti" olarak benimserken daha sonra Hıristiyanlığı kabul ettiklerinde İsa Mesih'in aynı günlerde öldükten sonra yeniden dirilmesini "Güneş adaletinin galibiyeti" olarak algılamış, bu durumu din adamlarımız birçok ilahilere yansıtmışlardı.

Yumurta yemek doğal, ama özellikle kırmızıya boyamanın bir ilk- nedeni olmalı. Bunun için yumurtanın ve kırmızı boyanın ilk kez hangi coğrafyada görüldüğünü araştırmak gerek. Yumurtanın her yerde bulunabildiği bir gerçek, ancak bilinen bir diğer gerçek kırmızı boyanın yumurta kadar bol bulunmadığı... Kırmızı boya, yani "Vortan Garmir", kurutulup toz haline getirilen bir kurtçuktan elde ediliyordu. Dahası, sözü geçen kurtçuk Ermenistan'ın tuzlu topraklarındaki sazlıklarda yetişiyordu. Doğasever Ermeniler, bu seçkin üründen çıkardıkları ve Vortan Garmir adını verdikleri boyayla, doğanın mucizesi yumurtayı renklendirip kutsal bir objeye dönüştürerek parlak kızıl güneşin tutuşturduğu yeniden doğan tabiatı selamlıyorlardı.

Bunun yanı sıra bir başka gelenek de kurbanlıkları kırmızıya boyamaktır. Kiliselerde kutsal kapkacağı Maşdotz'a göre kırmızı şarapla yıkamak, düğünlerde kına yakmak, kırmızı bağla (Narod) gelinin başını bağlamak gibi gelenekler "Vortan Garmir"'in kültürümüzdeki önemli yerini gösteriyor. Sonuçta ateş böceği diye tanıdığımız "Gaydzorig" ya da "Posura"adlı kırmızı böceği "Zadik Böceği" hatta yalnızca "Zadik" diye adlandırmamış mı atalarımız?

SARKIS SEROPYAN