|
Devlet, bir kurallar sistemidir.
Bu kurallar sisteminin en önemli parçası da hukuk kurallarıdır.
Demokratik Devlet'te, bu kurallar bütününü kapsayan
sistemin, özel olarak da hukuk kuralarının önemli özellikleri
var:
1- Hukuk kuralları, Demokratik Devlet'te sadece kişileri
değil, Devlet ve Devlet'in organları ve devlet hizmetinde çalışanları
da bağlar.
2- Demokratik Devlet'te, bu hukuk kurallarının temelinde
halk vardır.
Demokraside
bu hukuk kuralları, vatandaşların uyması için farklı bir güç tarafından
yapılmıyor. Herkes için, yine halk-toplum- tarafından doğrudan doğruya
ya da temsilcileri aracılığı ile yapılır.
İşte
Demokratik hukuk ve demokrasi dışı hukuk sistemlerini ayıran temel
unsur budur. Bu kurallar bütünü biçiminde oluşan sistemin adı Anayasal
sistem olarak benimsenir. Anayasal sistemin temel ve en üstün
belgesi de, elbette, Anayasa'dır.
Anayasa da belirli kurallar bütünüdür.
Türkiye'de 1876, 1909, 1921, 1924,1961 ve 1982 yıllarında hazırlanan
yazılı anayasalar uygulanagelmektedir.
Yeryüzünde yazılı olmayan anayasalar da mevcuttur.
Anayasa,
tek bir metinde toplamış olduğu için, yapılışı ve değiştirmesi diğer
hukuk kurallarından farklıdır ve oldukça güçtür. Bu değişiklikler,
farklı organlar tarafından ve farklı usüllerle yapılabilir. Nitekim
Anayasa'nın Üstünlüğü İlkesi olarak bilinen bir ilke vardır
ve bu cümleden olmak üzere, "Anayasa, kurallar sistemi içinde, diğer
kurallardan, özellikle de yasalardan, genel olarak üstündür" denir.
Anayasa dediğimiz bu üstün belge, hem içindeki konular yani
içeriği, hem de değiştirilme usulü yönünden, diğer
kurallardan, kanunlardan farklıdır.
Bir anayasa değişikliği için, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2/3'ü
veya 3/5'i oranında oyuyla kabul edilmesi gerekir. Bu iki oran arasında
önemli bir fark vardır. Bu da değişikliği istenen maddenin halkoyuna,
yani referanduma sunulması ile sonuçlanmasını doğurur.
Anayasanın
değiştirilmesi usulü:
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin üye tamsayısının 1/3'ü kadar üyesinin
yazılı teklifi gereklidir. (En az 183 parlamenterin imzaladığı yazılı
değişiklik önergesi gerekir)
Bu değişiklik önergesinin 330 ila 365 milletvekili tarafından kabul
edilmesi ile, önerge, Cumhurbaşkanlığı'na sunulur.
Cumhurbaşkanı değişiklik önergesini kabul ederse, değişiklik
önergesi, zorunlu olarak referanduma götürülecektir. Cumhurbaşkanı
değişiklik önergesini red ederse önerge TBMM'ne geri döner. Yeniden
oylanan önerge TBMM üye tamsayısının 2/3'ünün veya daha fazlasının
(367 ve daha fazla olumlu oy) onaylaması halinde bu kez, yeniden
Cumhurbaşkanlığı'na gönderilir. Cumhurbaşkanı bu yeni önergeyi isterse
referanduma götürür ya da onaylar ve Resmi Gazete'de yayınlanarak
yürürlüğe girmesini temin eder.
Anayasa değişikliği önergesi, ilk aşamada 367 veya daha fazla oyla
Cumhurbaşkanı'na gönderildiğinde farklı işlemler yapılır.
TBMM salt çoğunluğunun üçte ikisi ve daha fazla oyla gelen önergeyi,
Cumhurbaşkanı, kabul ettiği takdirde, isterse halkoyuna sunar.
Dilerse, Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girmesini sağlar.
Cumhurbaşkanı, önergeyi redederse, TBMM'ne geri gönderir.
Bu kez TBMM'den aynı koşullarda yani üçte ikilik çoğunluk oyunu
almış olan önergeyi ya kabul eder, ya da referanduma sunar.
|
