|
Bundan önce "Özel Yaşamın
Gizliliği" başlığı altında Haklarımızı inceleme altına almıştık.
Bu üç kısımdaki incelemizi bir parça daha genişletebilmek için bu
hafta yine Özel Hayat konusuna dönüyoruz.
Hukuk,
kişinin üç tür yaşam alanı olduğunu kabul eder.
-
Kişinin herkese açık yaşam görünümlerinden oluşan "ortak yaşam
çevresi". Meslek ya da uğraş sahipleri olarak, sinemaya, maça,
tiyatroya, alışverişe gitme; dernek ya da sendika çalışmalarına
yahut konferans, toplantı, yarışma gibi etkinliklere katılma hakkına
sahibiz. Bu ortamda yaptıklarımızı, başkalarıyla ortak yaşam
alanının görünümlerini herkes görebilir, öğrenebilir
ve izleyebilir.
-
Kişinin sadece yakınları yani ailesi, akrabaları, eşi-dostu tarafından
bilinen özel yaşam'ı. Özel yaşam, kişinin birlikte oturma,
birlikte çalışma ya da günün olayları üzerinde birlikte konuşma
dolayısıyla ancak kendisine yakın olan kişilerin bilebileceği
ve bunlarla paylaşmak istediği yaşam görüntülerinden oluşur.
- Kişinin
sadece kendisi için saklı tuttuğu ve başkalarının bilgisinden
uzak kalmasını istediği gizli yaşamı ya da gizlilik
alanı.
MADDE
20: Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini
isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine
dokunulamaz. Adli soruşturma ve kovuşturmamn gerektirdiği istisnalar
saklıdır. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde, usulüne göre verilmiş
hakim kararı olmadıkça; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla
yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, kimsenin üstü, özel kağıtlan
ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz.
MADDE 21: Kimsenin konutuna dokunulamaz. Kanunun açıkça gösterdiği
hallerde, usulüne göre verilmiş hakim kararı olmadıkça; gecikmesinde
sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça,
kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyaya el
konulamaz.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Kural
olarak genel yaşamımız herkesin bilgisine açık sayılır. Özel
yaşamımızı ise sadece yakınlarımız bilebilir. Biz izin vermediğimiz
sürece, kimse özel yaşamımıza sızamaz.
Bazı Önemli Noktalar
- Kişinin
yakınları kişiye yakınlıkları nedeniyle bildikleri ya da öğrendikleri
hususları, özel nedenler gerektirmedikçe başkalarına açıklayamaz.
Yakınların kişi aleyhine şahitlikten çekinme hakları vardır.
(Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, Madde 47.)
- Hukuk,
kişinin özel yaşamını ve gizlilik alanını sayar
ve korur. Bu nedenle birisinin telefonunun dinlenmesi, bilgi ve
izni dışında konuşmalarının banda alınması, mektuplarının açılması,
anılarının okunması, güncesinin yayımlanması, evinin gözetlenmesi,
kişiye özgü olan ve onun özelliklerini taşıyan seslerin taklit
edilmesi, mimiklerinin yapılması, hep kişilik haklarına saldırı
niteliği taşıyan davranışlardır. (Anayasa, Madde
20; Medeni Kanun, Madde 24; Türk Ceza Kanunu, Madde 195 ve 198)
- Özel
hayatın gizliliği ve konut dokunulmazlığı, kişinin anayasayla
da tanınmış temel ahaklarındandır; bu nedenle konut aramada kural
hâkim kararı olmasındadır. (Anayasa,
Madde 20/2, 21; Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, Madde 97)
Bu sayfalara katkılarından
dolayı Doç. Dr. İştar Gözaydın'a, Behiç Ak'a ve Helsinki Yurttaşlar
Derneği'ne teşekkür ederiz.
|
