Ana Sayfa

Demokrasi
Dikkat Çekenler
Önce Demokrasi
AB Yolunda
Haklarımız
Savaşa Hayır
Sivil Toplum
Sivil Anayasa
Minidev'in Amacı

Kültür
K Dergisi
Kültür-Sanat
Çevre
Gey-Lezbiyen Kültürü
L.G.B.T.T Yazıları
Alternatif Tıp
Başucu Yazıları
Cinsel Yaşam
Doğan Cüceloğlu İle
İletişim Dünyası

Farklı Renkler,
Farklı Kültürler

Süryani Kültürü
Yahudi Kültürü
Ermeni Kültürü
Rum Kültürü

Diğer
Minidev'de yazmak
ister misiniz?

Reklamlarınız İçin
İletişim

YAZARLAR





Anayasa Mahkemesi


Devletin temel kurumlarından biri olarak, yargı organları arasında yer almakla birlikte, Anayasa Mahkemesi'nin ayrı ve çok önemli bir yeri vardır.

Neden? Çünkü, Anayasa Mahkemesi, hem genel olarak, yasama organının yaptığı önemli işlemleri (yasalar, bazı kararlar, Anayasa değişiklikleri) denetler; hem de demokrasinin gereği olan 'çoğulculuk ilkesi'nin sınırlarını belirler. Bunu nasıl gerçekleştirir? Siyasal partilerin kapatılması yolu ile... Siyasal partilerin kapatılması, Anayasa'nın 69. maddesi ile düzenlenir.

Anayasa Mahkemesi'nin Görev ve Yetkileri
Anayasa Mahkemesi'nin diğer yargı organlarından farklı önemli bir özelliği var. Anayasa Mahkemesi, genel olarak, diğer mahkemeler gibi, kişileri ya da olayları değil, kuralları yargılamaktadır.


İstisna
Anayasa Mahkemesi, sadece iki durumda, kuralları değil, kişi ya da kurumları yargılar:
1) Siyasal partileri kapatma davalarında,
2) Yüce Divan olarak, Cumhurbaşkanı, Başbakan ya da Bakanlar gibi kişileri yargılar.
(Anayasa madde 100-105-148)

Bu çerçevede, bazı kuralların, işlemlerin Anayasa'ya uygun olup olmadığını denetlemektedır.

Hangi kuralların?
Anayasa Mahkemesi, esas olarak, yasama organının yaptığı işlemlerin Anayasa'ya uygun olup olmadıklarını denetler. Bu işlemler şunlardır: Kanunlar, TBMM içtüzüğü, Anayasa değişiklikleri, "TBMM'nin bir üyenin yasama dokunulmazlığının kaldırılması" kararı ve yine "TBMM'nin bir üyenin üyeliğinin düşürülmesi" kararı.

Ancak istisnai olarak, yürütme organının bir işlemi olan "Kanun hükmünde kararnamelerin", Anayasa'ya uygunluğunu da denetlemektedir. Mahkeme'nin denetim yetkisi, bu kurallarla sınırlıdır. Başka kuralları denetlemek, Anayasa'ya uygun olup olmadıklarına karar vermek yetkisi yoktur.

Denetleyip Anayasa'ya aykırı bulursa ne yapabiliyor?
Anayasa Mahkemesi, denetlediği kuralları Anayasa'ya aykırı bulduğu takdirde, iptal etme yetkisine sahiptir. Ve iptal kararlarının Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte, o metin (kural) yürürlükten kalkar.

Anayasa Mahkemesi nasıl harekete geçiyor ya da kimler başvurma hakkına sahip?
Mahkeme, herhangi bir işlemin Anayasa'ya uygunluğu denetimini, doğrudan doğruya, kendisi başlatma imkanına sahip değil, yani mahkemenin, kendisinin, "bu kuralları denetleyeceğim" deme imkanı yoktur.

O halde ne olacak?
Bu durumda, mutlaka birinin Mahkeme'ye başvurması gerekiyor. Yani bir kişinin, "bu kuralı denetle'' diye başvurması zorunlu. Pekiyi, herkes bu başvuruyu yapabiliyor mu? Anayasa Mahkemesi'ne iki tane başvuru yolu var:


Anayasa Mahkemesi'ne başvuru yolları:
İptal davası yolu:
Bu yolu, tek tek bireylerin kullanması Anayasa'ya göre mümkün değil. Bu yolla başvuruda bulunabilecek kişiler sınırlı;
1) Cumhurbaşkanı
2) TBMM üye tamsayısının en az 1 /5'i kadar üye (yani 90 üye)
3) İktidar partisi Meclis grubu
4) Ana muhalefet partisi Meclis grubu
İtiraz yolu:
Bu yol, diğer yol gibi, belirli kişilerle sınırlı değil. Tüm vatandaşlar, bu yolu kullanma imkanına sahip. Ancak, çok önemli bir koşul var : ''Kişiler, ancak bir mahkemede yargılanırken ya da bir uyuşmazlık nedeniyle dava sürerken, o davada kendilerine uygulanacak kural için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabiliyorlar. (Örneğin bir kişi, Ceza Mahkemesi'nde yargılanırken, Ceza Kanunu'nun, kendisine uygulanan maddesi için başvuruda bulunabilir o kadar, başka maddeler için değil.)


Almanya'da temel hak ve özgürlüklerinden biri Devlet tarafından ihlâl edilen bireylerin doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvuru olanakları var. Bu yola "anayasa şikayeti" adı veriliyor.

Bu başvuru yolu, temel hak ve özgürlüklerin korunması için en etkili yollardan biri olmakla birlikte, ne 1961, ne de 1982 Anayasaları bu yola yer vermemiştir.


Bu sayfalara katkılarından dolayı Doç. Dr. İştar Gözaydın'a, Behiç Ak'a ve Helsinki Yurttaşlar Derneği'ne teşekkür ederiz.

Diğer yazılar için tıklayın


HAKLARIMIZ

İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ

ÇOCUK HAKLARI SOZLEŞMESİ

SİZ NE
YAPABİLİRSİNİZ?


AİHM


Yazarlar

Merih Akalın

Zehra Akdoğan

Cengiz Aktar

Uğur Alper

Orhan Bahçıvan

Dr. Arı Balcı

Rüstem Batum

Şabo Boyacı

Doğan Cüceloğlu

Şuayip Dağıstanlı

Dilek Dalaklı

Önal Demirci

Tuğrul Eryılmaz

Aynur Gedik

Dr. Mehmet Gürsel

Hakan Kuyucu

Sevin Okyay

Hakan Onum

Dr. Erhan Özer

Dr. Ender Saraç

Robert Schild

Cem Şen

Aykut Tankuter

Umur Talu

Anna Turay

Metin Yahya Üster

Aret Vartanyan

Dr. Nesrin Yetkin

Erol Yurderi

Servisler
YENI Okurdan

Bizi desteklemek
İster misiniz?


Yardım

E-posta

Favorilerinize
Ekleyin


miniDEV'i Tavsiye Et

İletişim

miniDEV'i
Ana Sayfanız yapın

Reklamlarınız İçin

 


Bu Sayfayı Beğendiysen Arkadaşına Yolla