Tarihin Pembe Sayfaları

Roma'dan Bizans'a Geçişte
Eşcinsellik (II)

Yasalar ve Yasa-koyucular Açısından

532 yılına gelindiğinde imparator Jüstinyen, bütün eşcinsel eylemleri zina olarak tanımlar ve yasa ile yasaklar. 538 ve 544 yıllarında yayınlanan yeni yasalarda da (Novella'larda) eşcinsel ilişkiye girenlerden, bu işten vazgeçmeleri ve yasalar önünde af dilemeleri istenir. Ayrıca, 123 numaralı Novella'da, manastırlarda papazların birbirlerinden ayrı odalarda yatmaları istenir. Jüstinyen, "O'nu (Tanrı'yı) çeşitli günahlarımızla kızdırdığımız bu dönemlerde" bu yasaların gerekli olduğunu söyler. Tabii bu noktada eşcinsel eylemlerin yasaklanmasıyla ilgili akla gelen en önemli etken Hıristiyanlık gibi görünmektedir. Buna karşın, iki ünlü tarihçi Prokopius ve Malalas'ın dediklerine baktığımızda işin içinde politikanın da olduğunu görürüz. Örneğin, oğlancılık bir yasayla yasaklanır ve yönetime karşı olan muhalifler adil bir yargılama olmaksızın oğlancılıkla suçlanıp yargılanırlar (1). Aynı şekilde elimizde, Hıristiyan kilisesinin veya din adamlarının imparatorun eşcinsellik karşıtı yasalarını desteklediğini gösteren her hangi bir kanıt yoktur. Tam tersine, bu yasalarla ilgili olarak adı geçen tek iki din adamı yine bu yasalar aracılığıyla eşcinsel ilişkilere girmekle suçlanan iki piskopostur (2).

Dikkatimizi, Jüstinyen sonrası döneme, yani 7. yüzyıla ve sonrasına yönelttiğimizde, yine Bizans imparatorları tarafından çıkartılan iki yasa göze çarpar. İlki İmparator II.Leo'nun 741 yılında çıkarttığı Ekloga'dır. Bu yasaya göre, "aktif yahut pasif surette olsun, tabiata aykırı fiillerde bulunan kimseler, kılıç ile başları kesilerek ölüm cezasına çarptırılır. Pasif yoldan bu suçu işleyen kimsenin on iki yaşın altında olduğu tespit edilirse, yaşı küçük olduğu için cahilliğinden ötürü bu suçu işlemiş olması sebebiyle affedilir (3). " İkinci yasa Ekloga Aukta ise, pasif olan tarafın on beş yaşından küçük olması durumunda affedilip manastıra gönderilmesini emreder. Makendonya sülalesinden olan imparatorların imparatorluğun başında olduğu 9. ve 10. yüzyıllarda, geçmiş yüzyılların uygulamaları sürdürülür. Örneğin, I. Basil ve VI. Leo'nun yazdırdığı Epanagoge adlı yasa kitabı, Ekloga'daki cezaları aynen almıştır.

Bizans İmparatorluğunun son dönemi eşcinsellikle ilgili çıkan yeni yasalar bakımından fakir bir dönemdir. Eski yasaların çok ufak değiştirme ve geliştirmelerle kullanılmaya devam edildiği bu dönemde dikkate değer bir yasa çıkmamıştır. Yalnızca, İmparator II. Andronikos 1306 yılında yayınladığı Novella'sında yasa uygulayıcılarına ahlâkla ilgili suçlarda son derece dikkatli olmaları konusunda uyarır.

Yasalar açısından bakıldığında, eşcinsel eylemlerin yasaklanmasıyla ilgili kırılma noktasının 6. yüzyıl olduğunu görürüz. Bu kırılma, 3. ve 6. yüzyıllar arasında gerçekleşen pek çok dönüşümün bir sonucudur. Bu dönüşümler arasında Hıristiyanlık, eşcinselliğe bakıştaki değişimde önemli bir rol oynasa da diğer kurumlar ve onların dönemin sosyal yaşantısı üzerindeki etkileri de dikkatle incelenmelidir. Bu sayede, yalnız geç Roma/erken Bizans toplumunda değil, günümüz toplumunda da cinsellik konusundaki değer ve yargılarının neye göre biçimlendiğini anlamak konusunda bir adım daha mesafe almış oluruz.

Ar. Gör. Koray Durak
Boğaziçi Üniversitesi
Tarih Bölümü

(1) Prokopius, 1961, p.60
(2) Malalas, Chronographia in Boswell, 1981, p.171
(3) A. Laiou, Arzu, Aşk ve Delilik: Bizanslıların Gözüyle Cinsel İlişkiler, Cogito, 17 (1999) p.178

Diğer yazılar için tıklayın