|
Tarihin
Pembe Sayfaları
Roma'dan
Bizans'a Geçişte
Eşcinsellik (I) (1)
(Açıklamalar
için rakkamların üzerine tıklayın)
Yasalar ve Yasa-koyucular Açısından
(2)
Teodora, İmparator da dahil olmak üzere herkes tarafından sevilen
Diyojen adlı birinden nefret etmeye başladı… Onu eşcinsel olmakla
suçladı ve iki hizmetçisine rüşvet vererek efendilerine karşı tanıklık
yapmalarını sağladı.(3)
Yukarıdaki satırlar, ünlü tarihçi Prokopius'un "Gizli Tarih" adlı
kitabından alınma. Kitabın yazarı da, kitaptaki kahramanlar da yaşadığımız
çağdan oldukça uzak bir zaman diliminde ama şu anda üzerinde bulunduğumuz
topraklarda yaşamışlar. M.S. 6. yüzyılda Anadolu, merkezi İstanbul,
daha doğrusu o zaman ki adıyla Konstantinopolis, olan Doğu Roma
İmparatorluğu'nun (Bizans İmparatorluğu'nun) sınırları içerisindeydi.
Erguvan rengin sahibi (4)
imparator Jüstinyen ve kocası kadar güçlü İmparatoriçe Teodora,
eski Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurma planları dahilinde, muhaliflerini
çeşitli yöntemlerle bertaraf ediyorlardı (5).
Bu yöntemlerden biri de, Prokopius'un biraz da kınayan bir tavırla
aktardığı gibi, karşısındakini eşcinsellikle suçlamaktı.
Peki, imparatorların erkek sevgilileri adına kentler armağan ettiği
(6),
iki yüz yıl boyunca kendi cinslerine de eğilimi olan imparatorlarca
yönetilen Roma İmparatorluğu (7)
nasıl olup ta eşcinselliğin yasaklandığı Bizans İmparatorluğu'na
dönüşmüştü? Bu soru, başlı başına ilgi çekici bir tarih sorusu olmanın
ötesinde bu topraklarda yaşayan günümüz insanını da ilgilendirmeli.
Türklerin Orta Asya'dan "at, avrat, silah"larıyla gelip Anadolu'daki
halkları sürdükten sonra Anadolu'ya yerleştikleri iddiasını -bilimsellikten
uzak olduğundan ötürü- bir yana bırakırsak, Türk öncesi Anadolu
halklarıyla kültürel dinsel ve hatta genetik akrabalığı olduğu gerçeğini
ister istemez kabul etmek zorunda kalırız (8).
Günümüzde Türkiye toplumunun eşcinselliğe bakışını belirleyen etmenler
arasında tarihsel etmenlerin ne kadar önemli bir yer tuttuğunu kabul
ettiğimiz takdirde de, bu tarihsel etmenlerin oluşumuna hangi kültürlerin
katkıda bulunduğunu düşünmemiz gerekir. Türklerin Anadolu'ya geldiklerinde
etkileşim içine girdikleri kültürün en önemli parçalarından biri
Bizanslılıktır; dolayısıyla erken dönem Anadolu Türk kültürünün
oluşumunda Orta Asyalılık ve Müslümanlık kadar Bizanslılık da küçümsenemez
bir yere sahiptir.
Daha çok bir tarih dergisine uygun düşen bir makalenin konusu olabilecek
"Anadolu Türk kültürünü oluşturan ögeler nelerdir?" sorusunu bir
yana bırakıp, asıl sorumuza, eşcinselliğe bakıştaki değişimin nedenleri
sorusuna, dönmeden önce Roma İmparatorluğu'nda eşcinselliğe nasıl
bakıldığına kısaca değinmekte yarar vardır (9).
Eşcinsel eylemlere yönelik ölüm cezası, Roma tarihinin ilk dönmelerinden
beri mevcuttu. Daha sonraları bu ceza hafifletildi ve Lex Scantinia
adlı hukuk kitabının M.Ö. 50 yılında belirttiği gibi on bin sesterlik
bir para cezasıyla sınırlandırıldı. Bununla birlikte, J. Boswell'in
iddia ettiği gibi, Roma'da o kadar çok eşcinsel eylem örneği vardır
ki, böyle bir yasa uygulanmış olamaz (10).
Eşcinsel birlikteliklerde belli bazı eylemleri yasaklayan yasalar
vardı. Örneğin, eşcinsel bir ilişkide bir Roma vatandaşının bir
köle tarafından penetre edilmesi, yani köle karşısında cinsel ilişki
sırasında pasif olması, yasaktı. Yine de bu tür kısıtlamalara karşın,
eşcinsel eylemeler M.S. 6. yüzyıla kadar herhangi bir hukuki yaptırıma
maruz kalmadı. 6. yüzyıl ise eşcinsel eylemin ilk olarak bütün formlarıyla
yasaklandığı yüzyıldır. Elbette, bu durum birdenbire ve İmparator'un
keyfi uygulamaları sonucu ortaya çıkmadı; bütün hukuki uygulamaların
olduğu gibi bu hukuki uygulamanında ardında yatan toplumsal nedenler
vardı. J. Boswell bu nedenleri bir kaç başlık altında toplamaktadır:
öncelikle İmparatorluk üçüncü yüzyıldan itibaren ekonomik bir kriz
yaşamaktadır. Şehirlerin önemi ve sayısı azalmakta, toplum "köylüleşmektedir".
Eşcinselliğin, çok dar anlamıyla Roma İmparatorluğu'nda var olduğunu
kabul ettiğimiz eşcinsel kültürün, daha çok şehirlerde kendine bir
yer edinebildiğini göz önünde buludurduğumuzda bu durumun eşcinsel
kültür üzerindeki zararlı etkileri kolayca anlaşılabilir
(11).
Ayrıca devlet, içine düştüğü ekonomik ve politik kriz karşısında,
toplum üzerinde yitirmekte olduğu hakimiyetini sürdürmek için daha
bir sertleşiyor, otokratikleşiyordu. Bireyler arasındaki ilişkileri
de kontrol etme ihtiyacı duyuyordu. Bu istek, tabii ki cinsel eylemleri
düzenleme isteğini de kapsıyordu (12).
Bir üçüncü etken ise Hıristiyanlıktır. S. Troyanos, Hıristiyan ahlakının
eşcinselliğe olan bakış üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunu iddia
ederken,(13)
Boswell, Hıristiyanlığın etkisinin abartılmaması gerektiğini düşünmektedir.
Boswell'e göre, o dönemin bütün dini akımları ve felsefi gelenekleri
cinsel hazzı yeriyor ve ahlaki değerleri yüceltiyordu. 6. yüzyıldan
önce çıkan eşcinsellik karşıtı yasalara bakarsak, 342 yılında İmparator
Konstantin'in yüzyıllardır uygulanmayan ölüm cezasını yeniden yürürlüğe
koyduğunu görürüz. Aynı yıl, o zamana dek yasal olarak kabul görmese
de uygulaması yaygın olan "eşcinsel evlilikler" de yasaklanır. 390
yılında İmparator Teodosius, erkek çocukların fahişe olarak satışını
yasaklar, ama erkek fahişeliği Doğu Roma İmparatorluğu'nda 6. yüzyıla
kadar yasal varlığını sürdürür, hatta devlet erkek fahişelerden
vergi almayı ihmal etmez (14).
Diğer
yazılar için tıklayın
|
