|
SİYASİ
STAND-BY ANLAŞMASI
Avrupa
Komisyonu raporları, Katılma Ortaklığı ve
Siyasi Kriter
AB
Temel Haklar Belgesi`nin müktesebat haline gelmesini beklemeksizin
Avrupa Komisyonu`nun
1998 ve 1999 Türkiye İlerleme Raporları AB`nin Türkiye`den
siyasi kriter zemininde ne istediğini ayrıntılı bir biçimde dile
getirmektedir. Türkiye`nin
sorunlarının kuşbakışı
bir fotoğrafı konumundaki İlerleme
Raporları, siyasi kriter bölümünde bir iki müspet gelişmenin
dışında şunların altını çizmekte ve bu konularda ilerleme ve açılımlara
gerek olduğunu ima etmektedir:
- Anayasal
reform konusunda bir ilerleme kaydedilmemiş olması;
- Son seçimlerde 31 milyon geçerli
oy sayısının altıda
biri kadar önemli bir bölümünün %10`luk barajdan dolayı
TBMM`ye yansımaması;
- Yargı sisteminin
genel manzarası ve DGM`lerin bağımsız
ve tarafsız mahkeme vasfından uzak olmaları;
- MGK`nin
siyasi hayatta büyük bir rol
oynamayı sürdürmesi;
- Hapishanedeki eski DEP
milletvekilleri, Kürt kökenli yurttaşların hakları konularında
elle tutulur bir ilerleme olmaması;
- OHAL`in
devam ediyor olması;
- Avrupa Konseyi İşkenceyi
Önleme Komitesi`nin Şubat 1999 raporunun işkencenin
boyutları konusundaki tesbitleri;
- Birleşmiş Milletler İradedışı
Kaybolmalar Komitesi raporu bulguları;
- Yargısız
infaz pratiğinin süregelmesi ve cezaevlerinin durumu;
- İfade, basın, örgütlenme ve toplantı özgürlüklerinin
önlerindeki engeller;
- Lozan Antlaşması ile belirlenen dinî
azınlıklarla diğer dinî azınlıklara gösterilen farklı
muamele;
- Ölüm cezasının
kaldırılmamış olması.
Avrupa
Komisyonu Türkiye raporlarında siyasi kriter başlığı altında gözden
geçirilen iç sorunlara ilaveten her aday ülke için geçerli ve ülkelerin
komşularıyla olan anlaşmazlıkları uluslararası hukuka uygun olarak
barışçı yollardan çözmeleri gereği zemininde Kıbrıs
sorununa da değinilmektedir.
Komisyon`un
1999 raporu aday ülkeleri onayladıkları insan
hakları sözleşmeleri çerçevesinde karşılaştıran bir çizelge
vermektedir. Bu çizelgenin İlerleme Raporu`na eklenmiş olması AB`nin
13 aday ülkeden 18 sözleşme ve protokolu onaylamış olmasını istediğinin
kanıtıdır. Tabiatıyla, zikredilen uluslararası sözleşme
ve protokoller büyük olasılıkla, hazırlanmakta olan AB
Temel Haklar Belgesi'nin belkemiğini oluşturacaklar ve
bu yolla siyasî
kriterin müktesebatının parçası haline geleceklerdir.
Çizelgede
Türkiye, 18 metinden onbirini onaylamamış tek ülke olarak anılmaktadır.
Avrupa Komisyonu önümüzdeki günlerde, geçen kasım ayından bu yana
üzerinde çalıştığı Katılma
Ortaklığı belgesini AB Konseyine sunmadan önce görüşmek
üzere Ankara`ya gelecektir. Kısa vade (2001 yılı) ve orta vadeyi
kapsayan ve aday ülke Türkiye`nin Kopenhag Kriterlerine uyması için
öncelikle yapması gereken işleri sıralayacak olan bu belge şüphesiz
yukarıda sayılan eksikliklerin bir kısmını bu eylem planına şimdiden
dahil edecektir.
Siyasi
Diyalog ve Siyasi Kriter
Siyasi
Diyalog her aday ülke için geçerlidir ve iki
taraflı Ortaklık Konseyi ile Karma
Parlamento Komisyonu aracılığı ile gerçekleştirilir.
Amacı AB ile aday ülke arasında yakınlaşma ve işbirliğini kolaylaştırmak,
uluslararası konularda görüşleri yaklaştırmak, kıtanın güvenlik
ve istikrarını yaygınlaştırmak ve adayın siyasi ve iktisadi reform
çalışmalarına yardımcı olmaktır.
Adalet
ve Polis Konularında İşbirliği ve Siyasi Kriter
Adalet
ve Polis konularında Işbirliği (API) AB`nin temel metni Amsterdam
Antlaşması'nın üçüncü direğini oluşturur. Aday ülkeler
hazırlık süreci esnasında 31 ana başlıkta toplanan müktesebatın
adalet ve içişleri ile ilgili olan bölümünü diğerleri gibi aktarma,
uygulama ve icra etmekle yükümlüdürler.
Bütün müktesebat uyarlamalarında olduğu gibi burada da amaç
aday ülkeyi, tam üyeliğin zamanı geldiğinde Amsterdam
Antlaşması kapsamındaki mevzuatı
bütünüyle benimsemesi için hazır hale getirmektir. Adalet
ve içişleri konuları müktesebat içerisinde siyasi
kriterle kısmen örtüşen tek ana başlıktır. İltica; Birliğin
dış sınırları; Göç; Organize suçlar, sahtecilik ve rüşvet; Uyuşturucularla
mücadele; Terorizm; Polis işbirliği; Gümrük işbirliği; Sivil konularda
adli işbirliği; Cezai konularda adli işbirliği; Eğitim programları
ve İnsan Hakları ile ilgili metinler adlî
altbaşlıklardan oluşur. İnsan hakları, yargı, adalet,
hukukun üstünlüğü ve güvenlik konularında siyasi kriterin genel
ilkelerinin bir anlamda günlük hayata uygulanmaları konumunda olan
bu müktesebatı
Türkiye bütünüyle uyarlamakla yükümlüdür.
Türkiye`nin
siyasi kriterde ilerleme gösterip bir sonraki aşamaya geçebilmesi
için başarması gereken işler tamamen
kendi iradesiyle gerçekleştirilebilecek cinstendir. AB
kurumları ve Üye Devletler Türkiye`ye sadece teknik
ve malî destekte bulunabilirler. Bu, maddî bedeli hafif
ancak fevkalâde
manevi cesaret gerektiren bir nevî siyasî
stand by anlaşmasıdır.
(Ocak
2000)
Önceki
Bölüm
Diğer
yazılar için tıklayın
|
