Güncelleme: 01.08.2001
Ticaret Çözümü

Avrupa Birliği Büyükelçisi Karen Fogg'un Avrupa Komisyonu Türkiye Temsilciliği yayın organı olan Güncel Haber gazetesinin Haziran 2001'de yayınlanan 20. sayısında aşağıdaki yazısı önerdikleri açısından dikkatimizi çekti. Karen Fogg'un önemli bulduğumuz bu yazısını minidev okurları ile paylaşmak istedik.

Yoksulluğa Karşı Mücadelede Ticaret
"Bir süre önce Brüksel'de Avrupa Birliği'nin ev sahipliğinde düzenlenen önemli bir BM konferansının amacını AB Başkanı Prodi şöyle tanımladı: "Dünyanın en yoksul ülkeleriyle ilişkileri değerlendirme zamanıdır." Kalkınma için klasik işbirliği şekillerinin çok ötesine giden konferansta, ticaret, borç azaltımı, hastalık ve yoksulluk konularında 49 en az gelişmiş ülke (EAGÜ) tarafından belirlenen temel sorunlara kapsamlı bir yanıt bulmak için çalışıldı.

EAGÜ'ler için ticarete dayalı büyüme üzerindeki vurgu yeniydi ve gerçekten konferansın en büyük başarısıydı. Uluslararası topluluk -ilk defa olarak- EAGÜ'lerden gelen bütün ürünler için gümrüksüz ve kotasız piyasa erişimi hedefini kabul etti. AB, kendi pazarını EAGÜ'lere bütünüyle açmaya yönelik olarak bir süre önce almış olduğu karar çerçevesinde "silahlar hariç her şey" girişiminin etkisini büyütmek üzere, bu hedef için güçlü bir şekilde mücadele etmişti. Bu girişim, şimdi, giderek artan sayıda ülke tarafından örnek alınmaktadır -Norveç'ten Fas'a, Macaristan'dan Yeni Zelanda'ya ve ayrıca Polonya, Japonya ve Türkiye gibi başka ülkeler de bu girişimi benmsemektedir. Söz konusu girişim, bir hamlede, EAGÜ'lerin iki büyük felaketini gidermektedir: EAGÜ'lerin rekabetçi oldukları ürünleri en çok etkileyen tarife tavanları ve EAGÜ'leri yüksek katma değerli işlenmiş mallar yerine temel maddeler ihraç eden ülkeler olmaya iten "tarife eskalasyonu".

Avrupa Birliği, EAGÜ'ler için bununla ilgili başka girişimler de ilan etmiş olup, onları çoktaraflı ticaret sistemine entegre etmek için örnek olmuştur; antidamping mekanizmalarının kullanımı üzerine sınırlar konulması, ihracat piyasalarındaki standartları karşılamaya yönelik teknik yardım sağlanması, henüz üye olmayan EAGÜ'ler için DTÖ'ye hızlı katılım, bölgesel entegrasyon için destek ve yatırımların teşvik edilmesi.

Bağlantılı bir girişim çerçevesine, Komisyon, fikrî mülkiyet alanındaki DTÖ kurallarını EAGÜ'ler için daha elverişli kılmanın yollarını aramaktadır. Temel konu, HIV, sıtma ve verem gibi öldürücü hastalıklar ile mücadele edilmesine yardımcı olmakm üzere, hayati ilaçlara makul fiyatlarla erişim sağlamaktır.

Seattle'da zengin ve fakir ülkeler arasındaki gerilimlerin aksine DTÖ gibi, ayrımcı olmayan ve istikrarlı bir ticaret sistemine katılmanın EAGÜ kalkınması için yararlı olduğu yolunda mutabakat vardı. 2001 yılı içinde Katar'da yapılacak sonraki ticaret görüşmeleri raundu için bir atmosfer değişikliği oluşturulmaktadır.

Kalkınmanın bir aracı olarak ticaret, bir çok kişi tarafından tavsiye edilen bir kavram olmakla birlikte, son dönemlere kadar pek fazla uygulanmamıştır. Seattle sonrasında dünyadaki zengin ve yoksul ülkeleri, ticarette daha fazla serbestleşmeye yönelik olan ancak oyunun kurallarının kalkınma lehine daha dengeli olduğu ortak bir gündem etrafında bir araya getirmeye yönelik yoğun bir çaba harcanmaktadır.

Tarım ve hizmetlerde serbestleşme, yeni dengelerin kurulması gereken güç alanlarıdır. Sınai mallar konusunda daha az tartışma yaşanmaktadır. Serbest ticaret anlaşmaları yaygınlaşmaktadır. AB ve Türkiye arasındaki gümrük birliği, en gelişmiş ve iddialı örnekler arasında yer almaktadır. Türkiye'nin kendi kalkınması açısından elde edeceği yararlar açıktır: Mağazalarda daha ucuz ve çeşitli ürünler; ticarî faaliyetler için daha büyük ve açık bir Pazar; daha güçlü ve daha iyi rekabet edebilir işletmeler; AB ile daha istikrarlı bir ticaret dengesi. Gümrük birliği tam olarak tamamlandığında ve ekonomik istikrar yeniden tesis edildiğinde Gümrük Birliği, daha büyük bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koyacaktır.

Karen Fogg
Büyükelçi"