AB Editörü'nden

Güncelleme: 19. 09. 2006

Yangına Körükle Giden Bir Yaşlı Adam: Rum Katoliklerin Papası

Geçen Salı Paris'te Cumhurbaşkanı Chirac'ın isteğiyle düzenlenmiş olan Avrupa-Akdeniz Kültür Atölyesi toplantısına katıldım. Atölye medeniyet, kültür ve dinler arasında diyalog arayışlarından bir yenisi. Akdeniz havzasından gelen ikiyüzü aşkın katılımcı üç gün boyunca etrafı saran yangına çare arayışındaydı. Papa'nın Regensburg Üniversitesi'ndeki konuşması sanki mahsus aynı güne rastladı.

Bizans İmparatoru Manuel Paleologos'a atfen "Muhammed hangi yenilik getirmiştir göster bana. Sadece imanını kılıç zoruyla kâbul ettirme emri gibi şerrî ve gayri insanî şeyler bulursun" ifadesinin bulunduğu metin herhangi bir metin değil. Katolik din adamı ve İslâm uzmanı Adel-Théodore Khoury'nin çalışması. Khoury, Münster Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi eski dekanı, Lübnan asıllı bir Alman. Papa'nın esinlendiği "Bir Müslümanla sohbetler, 7. Tartışma" adlı makalesine ilâveten İslâm, Bizans ve Hıristiyanlık üzerine pek çok eseri bulunuyor. Khoury de son dönem Bizans İmparatorları gibi çöküşün nedenini İslâm dininde bulan ve Hıristiyanlığın tartışmasız üstünlüğüne inanmış nostaljik bir ilâhiyatçı. Papa Benediktus gibi.

Nitekim Benediktus'u hocalığı ve kardinalliğinden bu yana izleyenler, onun için hakikatı bütünüyle kucaklayan tek din Hıristiyanlık olduğunu yazar.

İlginç bir referans: Manuel Paleologos
Son İmparator Konstantin'in babası, Yıldırım Bayezid, Fetret, Çelebi Mehmed ve II. Murad devirlerini yaşamış olan 2. Manuel Paleologos (1350-1425) hayatı boyunca İmparatorluğunu Osmanlı'ya karşı muhafaza etmenin yollarını aramış fevkalâde donanımlı bir imparator. Manuel, İslâm'ın kılıç zoruyla din değiştirttiğini ifade ettiği sıralarda Osmanlı-Bizans anlaşması icabı Ankara yakınlarında Sultan Bayezid'in vasalıymış. İçinde bulunduğu ruh halini tahmin etmek zor değil. Ama ifadesine atıfta bulunan Papa bugün Hıristiyan dünyasının benzer bir tehlikeyle karşı karşıya olduğunu imâ ediyorsa işimiz iş. Eski Papa komünizmle uğraşmıştı, halefi acaba İslâm'la mı uğraşacak?

Bu metne referansı eğer din adamı olmayan birisi verseydi bu kadar tepki almazdı. Benzer vukuatı eksik olmayan Katolik dünyasının ruhanî lideri olan şahsiyetin İslâm dininin cihatçı karakterini, dar-ül islama karşı dar-ül harb ayrımını öne çıkaran ve İslâm dinini doğrudan hedef alan bir metne bu zamanda gönderme yapması vahim bir sağduyu eksikliği.

Üstelik nasıl bir ironidir ki bugün Papa'nın referans verdiği Manuel, Osmanlılara karşı Papalığın askerî ve siyasî desteğini, karşı tarafın bunu bir din meselesi haline getirmesinden dolayı hiçbir zaman kazanamamış bir imparator. Papalık Doğu Roma'nın askerî destek talebini Ortodoksluğu yutmak amacıyla değerlendirdiğinden işi hep yokuşa sürmüş. Bir başka ironi de Paleologosların, Papalığın da dahil olduğu Haçlıları 1261'de Bizans'tan kovan ve Bizans tahtına geçen sülale olması.

Dinime küfreden…
Yaşlı adam sorumsuz ifadeleriyle herkesi zor durumda bıraktı. Türkiye ziyaretinin ruhanî bülümünde kendisini ağırlayacak olanları sıkıntıya soktu. Bu yersiz lakırdılar sadece İslâm dünyasında değil laik veya dindar Avrupa basının da tenkid edildi. Hızlanarak süren diyalog arayışlarına ciddî bir darbe vurduğu gibi laik dünya, diğer dinler ve diğer Hıristiyan mezheplerle Katolikliğin ilişkilerini iyice gerdi.

Papa'nın İslam ve Türkiye takıntısı yeni değil. 2004'te kardinalliği esnasında Müslüman Türkiye'yi Avrupa'nın antitezi ilân ederek tarihe geçmişti ama bu sefer "neden Türkiye'nin AB üyeliği red edilmeli" sorusuna cevabı İslam korkusu üzerinden veriyor.

Yaşlı adam, İspanyol ve Portekizli Katolik fatihlerin "imansız, kanunsuz, kralsız" diye tanımladıkları Güney Amerikalı Kızılderilileri nasıl cebren katolikleştirdiklerini unutmuş.

İnsan, "dinime küfreden Müslüman (ya da bu durumda Hıristiyan ) olsa" sözünü hatırlamadan edemiyor.

Bizans'ın fethini hazırlayan önemli nedenlerden birisinin kentin 1204-1261 arasında Haçlı talan ve işgaline uğramış olmasını da unutmuş. Ama en vahimi şunu unutmuş: Bugün artık hiçbir din insanların dinini kılıç zoruyla değiştirmiyor ama buna karşılık pekçok Müslümanın gözünde Afganistan, Irak ve Lübnan'da olup bitenler kabaca, Hıristiyan ülkelerin Müslüman ülkelere saldırısı olarak algılanıyor.

Papa'nın ifadelerinde eğer bir mantık varsa bu, dünyadaki yangına körükle gitmekten başka bir şey değil. Ve tabii Türkiye'nin AB üyeliğine karşı olmak konusunda Hıristiyan Demokratların değirmenine su taşıyor.

Papa'nın Kasım sonu Türkiye'yi ziyaret etmesi bu anlamda fevkalade önemli. Burada, Sen-Piyer meydanındaki balkonundan kuzucuklarına değil başka bir kamuoyuna seslenme imkânı var. Regensburg'da gönderme yaptığı Doğu Roma İmparatorunun kentine geliyor. Alıntıladığı yersiz ifadeleri aynı kentte mevcut olan Osmanlı kozmopolitliğini ve birlikte yaşama sanatını öne çıkaran göndermelerle telâfi edebilir. Verebileceği en vurucu mesaj ise Müslüman ama laik Türkiye'nin AB üyeliğinin, aradığı barışa yapılacak en değerli katkılardan birisi olacağı…






Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın