AB Editörü'nden

Güncelleme: 22. 08. 2006

1701 Numaralı Kararı Okumak

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin Lübnan savaşında ateşkes ve sonrası için 12 Ağustos'ta aldığı kararı hayata geçirmek fevkalade zor olacak. Tıpkı Filistin sorunuyla ilgili 1948'den beri alınan tüm BM kararları gibi.

Ankara, güçlendirilecek olan UNIFIL BM barışgücüne askerî katkıda bulunmayı düşünüyor. Son karar, barışgücü askerinin görev tanımı ve mıntıkaya intikâl etmeden tarafların vereceği garantilerin ne olduğu anlaşıldıktan sonra alınacak. Halbuki 1701'in satıraralarını okuyarak misyonun ne olduğunu anlamak şimdiden mümkün.

Barış dayatma operasyonu?
BM barış operasyonları mantığı açısından bakıldığında 1701 adı konmamış bir "barış dayatma" veya "peace enforcement" operasyonu. Soğuk Savaş sonrasında geleneksel barışkoruma operasyonlarının yetersizliğinden yola çıkılarak Genel Sekreter Butros Gali zamanında geliştirilen bu kavram 90'lı yıllarda Somali (UNOSOM) ve Bosna'da (UNPROFOR) uygulanmış ve bilinen fiyaskolarla sonuçlanmıştı. Savaşı durdurma, ekonomik ve siyasî hayatı yeniden tesis etme, barış ortamını kalıcı hale getirme gibi insanüstü görevlerle donatılmış bu operasyonların baştan başarısızlığa mahkûm olduklarını bilmek için müneccim olmaya gerek yoktu. UNIFIL de özellikle Hizbullah ordusunun silahsızlandırılması ve Litani nehriyle İsrail sınırı arasında kalan bölgeden çıkarılması gibi iki imkânsız işin destekçisi olacak.

Bu tip operasyonlar doğrudan BM Şartı'nın 7. başlığına dayanır. "Barışın Tehdidi, Bozulması ve Saldırı Durumunda Alınacak Önlemler" adlı başlık kabaca uluslararası camianın savaşları durdurmak üzere ambargo dahil her türlü önlemi almasının (madde 41) ve BM ordusu kılığında taraflara bilfiil askerî müdahalede bulunmasının önünü açar (madde 42). Kararlar tarafları bağlayıcıdır.

İmkansız ve tarafgir bir görev
1701'de 7. başlığa açık atıf yok. Savaşan taraflara tavsiyeler niteliğinde ve bağlayıcı olmayan "Uyuşmazlıkların Barışçı Yollarla Çözülmesi" adlı 6. başlığa daha çok dayandığı anlaşılıyor. Halbuki uluslararası barışın tehdidi açısından Lübnan savaşından daha tehlikeli ne olabilirdi. Bunun nedeni hiçbir BM varlığına ve müdahalesine tahammülü olmayan İsrail'in 7. başlığın tarafları bağlayıcılığına olan alerjisi. ABD'nin de bunu karar metninde gözetmiş olması. Zaten metinde açıkça görüleceği gibi savaşın sorumluluğu neredeyse tamamen Hizbullah'ın üzerine yıkılmış ve İsrail neredeyse mazlum olarak addedilmiş.

8. paragraf çok önemli. Hizbullah'ın silâhsızlandırılması ; Litani nehri kuzeyine çekilmesi ; oradan İsrail sınırına kadar olan bölgenin, Lübnan hükümeti ordusu dışında, askerden arındırılması ; Lübnan'a silâh ve yabancı asker sevkiyatının salt hükümetin rızasıyla olabileceği paragrafta yer alıyor.

Şimdi gelelim UNIFIL'in rolüne. 11. paragrafın b. bendi UNIFIL'e, Lübnan ordusuna İsrail ordusu çekilirken güneydeki mâlum bölgenin kontrolünü ele almasında eşlik et ve onu destekle diyor; e. bendi ise daha vahim ve 8. paragrafta belirtilen işlerin icrası için Lübnan ordusuna yardım et diyor. Nitekim muharip güce olan ihtiyaç açık. BM 14 birlikten sekizinin topçu üçünün keşifci sadece üçünün istihkâmcı olmasını istiyor.

Bu savaşın tarafları arasında seçim yapmak diye bir keyfiyet olabilir mi?

Bu savaşın tutulacak bir tarafı yok. Yürürlüğe giren ateşkesin tüm olumsuzluk ve zorluğa rağmen barış getirmesi temennisiyle.







Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın