AB Editörü'nden

Güncelleme: 27. 06. 2006

Beterin beteri: Mültecilik hâli

Bugün Dünya Mülteci Günü. Dünyada muhtemelen en beter durumda olan insanların günü. Yeri yurdu dahi olmadığından yoksuldan da yoksul olanların, sadece toplu halde denizde boğulduklarında veya kamyon kasalarında telef olduklarında haber olanların, lânetlilerin günü.

Kimse keyfinden göç etmez
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nin (MYK) verilerine göre dünyada 21 milyon insan ülkelerinin korumasını kaybetmiş, dolayısıyla uluslararası camianın korumasına muhtaç durumda. Bunların 8.4 milyonu sığınmacı, 6.6'sı ülkeleri içinde yerinden olmuş olanlar, 2.4'ü vatansızlar, 1.6'sı geri dönmüş olmalarına rağmen MYK korumasına ihtiyacı olanlar, 700.000'iyse iltica talebinde bulunanlar. Türkiye'den gelip iltica talebinde bulunanların sayısı 1990'larda 30-50.000 arasında seyrederken 2005'te 11.626'ya kadar inmiş. Sığınmacıların 10.310'u AB ülkelerinde. Türkiye'den gelen mülteciler Avrupa'da Rusya, Sırbistan ve Çin'den sonra dördüncü sırada.

Mültecilik hâli kaynak ülkenin genel insan hakları siciliyle birebir alâkalı. Dünyada kimse keyfinden göç etmediğinden onu doğduğu yeri terketmeye zorlayan siyasî veya ekonomik bir sorun var demektir. Buradan kaçanlar için de bu böyle.

Türkiye'deki mülteci ve göçmenlerin durum ise berbat. Ülkemiz son yılların en işlek uluslararası göç yollarından birisi haline geldi. Her ne kadar Avrupa'ya gitmek için bir sıçrama tahtası olarak görülse de Türkiye artık fiiliyatta göç alan ülke konumunda. Bu göçle çağdaş bir biçimde başedebilmek için gereken hukukî ve idarî altyapı ise namevcut. Başta İstanbul ve giriş kapıları olan doğu illerinde, kaçış kapıları olan batı illerinde kaçakların maruz kaldıkları muamele kaçak olma suçuyla açıklanamayacak kadar gayri insanî boyutlarda.

Kaçak insan ticareti
Türkiye'de bir milyon civarında kaçak yabancı olduğu söyleniyor. Eski komünist ülkelerden gelerek kayıtdışı çalışan bir grup ve Batı'ya göç etmeye çalışan ve sayıları hızla artan Kara Afrika, Batı Asya ve Ortadoğu ülkelerinden gelen bir diğer grup. Kolluk kuvvetlerinin yılda ortalama 50-90.000 arasında değişen kaçak yakaladığı belirtiliyor. Ama hepsinin ülkelerine geri yollandığı şüpheli. Bu insanların çoğu insan ticareti neticesinde Türkiye'ye geliyor. İrili ufaklı herkesin nemalandığı bu kirli ticaretin yıllık cirosu dünyada 10 milyar doların çok üstünde.

Bu insanlar arasında Türkiye'den sığınma talebinde bulunup "geçici koruma" statüsü elde etmiş 7300 mülteci var. Statü geçici olduğundan bu insanların sağlık dışında hiç bir sosyal hakkı yok. Bu grup %60 İranlılar, %20 Iraklılar ve Kara Afrikalılardan oluşuyor. Geçici koruma, "sana bir üçüncü ülkeye gönderilinceye kadar müsamaha gösteriyorum" demek. Zira Türkiye, II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası hukukun temel taşlarından biri olan 1951 Cenevre Mülteci Sözleşmesi'ne koyduğu coğrafî çekince uyarınca eski Sovyetler Birliği ülkeleri de dahil olmak üzere sadece Avrupa'dan gelecek iltica taleplerini işleme koyar. Bu statüde ülkemizde mülteci kâbul edilen 2000 civarında Çeçen var ancak hiçbirinin gereken sosyal hakkı yok.

Hukuk ve idarenin tamamen yetersiz kaldığı bu soruna sivil toplum elden geldiğince el atmış. Ankara'da Af Örgütü, Baro ve Sığınmacılar Göçmenlerle Dayanışma Derneği, İstanbul'da ise altı kuruluşu biraraya getiren Mülteciler STK platformu ve İnsanî Yardım Vakfı görmezden gelinen bu insanlara yardım ediyor. İstanbul Platformu bu akşam saat 6'da Elmadağ Vatikan elçiliği binasında bir etkinlik düzenliyor.

Göç ve iltica konularında Türkiye'nin bir an önce acıma ve hissiyat dolu, eşitsiz ve istikrarsız bir insan ilişkisine işaret eden "hoşgörü" yaklaşımından çağdaş, hukukî ve diğerkâm "iltica" kavramına geçmesi gerekiyor.



















Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın