AB Editörü'nden

Güncelleme: 16. 06. 2006

Bilim ve Araştırma'da nerelerdeyiz?
12 Haziran'da Bilim ve Araştırma başlığı muhtemelen fiilî müzakereye açılacak. Dosya kabarık değil. Adet olduğu üzere açılıp hemen kapanması gerekiyor. Aday ülkenin uyum için yapması gerekenler belli ve esas uyum AB'nin devasa araştırma ve geliştirme programı olan 7. Çerçeve Program'a (ÇP) katılımdan geçiyor.

Nitekim Bilim ve Araştırma başlığı müktesebatı Avrupa Antlaşmasının 163'ten 173'e kadar olan maddelerinden ibaret. Maddelerin büyük bölümü de ÇP ile ilgili. Ülkemiz geçen hükümet döneminde 6. ÇP'ye katıldığından, uyum yerine getirilmiş demek. Bu noktadan itibaren çıkabilecek tek sorun, şu sırada cereyan eden paralel bir pazarlıkla ilgili. Türkiye gelecek yıl başlayacak olan 7. ÇP'ye katılım için vermesi gereken takribî 1 milyar avroluk katkı payına razı değil. Hatta Ankara'da kimileri bu yüzden 7.ÇP'ye katılmamamız gerektiğini dile getiriyor. Bu dar görüşlü yaklaşımın iki tehlikesi var. İlki, Türkiye ÇP'den koparsa araştırma geliştirme (ARGE) konusunda bugünkü vahim durumundan daha da geriye düşer. İkincisi, 7. ÇP'ye dahil olmama, ÇP'ye önce dahil olmuş ama uygulamayı becerememiş anlamına gelir ki bu da Komisyon tarafından inceleme gerektirir ve aynı gün bitmesi gereken müzakereyi uzatır.

Araştırma geliştirme'de vahim tablo
Türkiye bu hayatî konuda hakikaten nal topluyor. Neredeyse tüm istatistiklerde ya sonuncu ya en diplerde. İşte AB'nin tarama esnasında kullandığı "benchmark" göstergelerden birkaç çarpıcı veri. Her bin yurttaş için:
- Bilimsel yayında AB-15 ortalaması 675 yayın, burada 103;
- ABD'de verilen patentlerde AB-25'in payı 59.9, ülkemizin 0.2;
- Avrupa Patent Ofisi başvurularında AB-25'in payı 109, ülkemizin 0.85...
Toplam ihracatta yüksek teknoloji oranı AB-25 için %18.2, Türkiye %1.9;
hane başına evde internet erişimi AB-25'de %43, Türkiye %7; bilgisayarı bir yıldır veya hiç kullanmamış nüfus AB-25'te %42, Türkiye'de %82.
(Tüm diğer verilere ulaşmak için: Avrupa Komisyonu Araştırma Genel Müdürlüğü sunumu, Bahçeşehir Üniversitesi ABADAM websitesi.)

"Dünyanın 18. ekonomisi"nin bu içler acısı görüntüsüne rağmen ARGE hedefimiz her zamanki gibi Kaf dağında. 2010 yılında bugün yurtiçi hasılanın %0.7'si civarındaki ARGE harcamalarını %2'ye çıkartmayı hedefliyoruz. Hangi beşerî ve malî kaynakla ? İşte esas konu bu. Türkiye'nin, ARGE ihtiyacını karşılamak, ARGE'de globalleşmek ve üst düzey araştırmalara katılmak için muazzam bir malî ve beşerî kaynak havuzu olan AB'nin 54 milyar avroluk 7. ÇP'ye katılması şart.

7. ve önceki 6. ÇP ile ilgili kaygıların kaynağında proje üretme konusundaki yetersizliğimiz var. 6. ÇP'ye koyduğumuz 200 milyon avroluk katkı payı kadar dahi proje alamadık. Ancak deneyimsizlik ve kötü âdetlerimizden ötürü bunun böyle olacağı biliniyordu. Kaynağa ihtiyacı olanın kamudaki tanıdığı vasıtasıyla işbitirdiği bir ülkede, oturup düşünmek, yazmak, ek kaynak bulmak gibi zahmetli işlerle uğraşmak gibi bir gelenek yok elbette. Yoksa sorun ARGE konusundaki muazzam ihtiyaçlar değil.

Esasında ülkemizin, tüm oyuncuları biraraya getirecek bir Araştırma Zirvesi'ne ihtiyacı var. Uzun erimli planların, içerde ve dışardaki insan kaynağının, kamu-özel kesim işbirliği kurumlarının ve yenilikçi projelerin ortaya çıkmasını sağlamak için ilk adımlarının atılacağı bir zirve. Türkiye'nin gerçek, kapsamlı ve bütünleştirilmiş bir bilim ve araştırma politikasına sahip olmasına öncülük edecek bir zirve. Bunun eşgüdümü Tübitak tarafından yapılabilir ancak bu işler tek bir kurumun tasarrufuyla yürüyecek işler değil.






















Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın