AB Editörü'nden

Güncelleme: 22. 02. 2006

Yeni yapay gündem: Müslüman dış politika
Dikkat etmişsinizdir, epeyi bir zamandır Avrupa Birliği işleri ülkenin gündeminden düştü. 17 Aralık 2004 öncesinde hükümetin siyasî ve hukukî konularda gösterdiği olağanüstü çaba, birbiri ardına çıkan uyum paketleri ülkeye o zamana kadar bilinmedik bir iyimserlik ve özgüven taşımıştı. AB işlerinin iyiden iyiye yavaşlamasıyla bu olumlu ortam hızla yok oldu ve buna karşılık Türkiye'nin mâlum marazları gündemdeki yerlerini geri aldılar. Yalnız bu arada bunlara bir yenisi eklendi: Dış ilişkilerde ve dünyaya verilen mesajlarda Müslümanlık öğesinin iyice öne çıkması ve bundan kaynaklanan yeni bir tartışma. Karikatür krizi ve Hamas krizinde bu mesajlar açık bir şekilde belirgindi.


AB ve Batı dışında bir Türkiye?
AKP, iki haftadır incelediğimiz karikatür krizinde verdiği mesajlarda, yazdığı mektuplarda meseleyi özellikle dinî boyutuyla ele aldı. Meseleye yaklaşımında Batı ile Hıristiyanlığı birbirine karıştırdığı, zıtlaşmanın da o Hıristiyan Batı ile İslâm arasında cereyan ettiğini düşündüğü için Türkiye'yi hâliyle İslâm tarafında konuşlandırdı. Sonuçta AB yolunda ilerlediği varsayılan Türkiye'yi Avrupa'nın, karşısında değilse de dışında bir ülke olarak sundu. Bu çerçevede İslam ile Avrupa'yı kimliksel olarak eşdeğer bir konuma getirdi. Avrupalılığın, içinde İslam kimliğini de barındırması temenni edilen siyasî/felsefî bir üstkimlik olduğu, bunun da Türkiye'nin üyeliğiyle tescilleneceği unutuluverdi.

Hamas krizine gelince, heyete verildiği söylenen itidal mesajları kadar ülkenin diğer ortaklarına verilen veya verilmeyen mesajlar da önemliydi. Zira bu kadar asil ve iyi niyetli olduğu düşünülen bir girişimden Filistin-İsrail meselesinin taraf ve müdahil ülke ve kuruluşları, nasıl haberdar edilmez? Hele bu ülke ve kuruluşlar Türkiye'nin en yakın olduğu ülke ve kuruluşlarsa... Ve hele bunlar hükümetin arabuluculuk hevesiyle biran için unutmuş intibasını verdiği Kürt meselesi, Ermeni sorunsalı, Kıbrıs düğümü, AB müzakereleri ve IMF ilişkisi gibi Türkiye'nin temel konularındaki ortaklarıysa... Hükümet Hamas görüşmesi öncesinde, ne şu sırada meselenin meşru platformu konumundaki AB-ABD-BM-Rusya'dan oluşan kuartete, ne tam da bu meseleleri konuşmak üzere Ankara'da bulunan Alman Dışişleri Bakanı Steinmeier'e önbilgi vermemiş.

Sonuçta hükümet dünya devletliğine özenerek arabuluculuk yapayım derken Hamas'ın üstelik en uç temsilcisini ağırladı. Türkiye'nin diğer ortaklarıyla arasında tamamen lüzumsuz bir gerginlik yarattı ve derin soru işaretleri oluşmasına neden oldu. Müslüman dünyasında Filistin meselesinin hâmisi durumunda olan ülke ve hizipleri bıyık altından güldürerek sadece tabanının kulağına hoş gelen bir girişimde bulunmuş oldu.

Örnek olan AB'li Türkiye, Müslüman Türkiye değil
Arap ve Müslüman dünyasının Türkiye'ye duyduğu ilginin nedeni Müslüman kimlikli Türkiye'nin Avrupa ile olan ilişkisidir, dini değil. Nitekim Hamas heyetinin dahi "AB yolunda ilerleyen, güçlü ve saygın bir ülke olduğunuz için size geldik" dediğini basından okuduk. Keza AB'nin Türkiye'ye duyduğu ilginin de nedeni ülkenin dini değil, Müslüman kimliğiyle AB normlarını uygulama iddiasında olması. Bu temel incelik hükümetin son haftalardaki icraatında mütemadiyen gözden kaçırılıyor.

Siyasî düzlemde ise, merkezkaç yönelimlere uzak duran, AB ile birleşme yolunda ilerleyen, komşuları ve kendisiyle barışık, normalleşmiş bir Türkiye'nin uzun vadede bu coğrafyada güvenlik ve istikrar kaynağı olan kilit ülke olması temenni ediliyor. Dillere pelesenk "Türkiye'nin jeostratejik önemi"nin bugün için stratejisiz bir coğrafyadan ibaret olduğu düşünülürse Türkiye'ye biçilen bu rol dikkate alınması gereken yeni bir konumlandırmadır. Bu anlamda Türkiye, AB'ye dahil olabildiği oranda bölgedeki istikrar kaynağının merkezini oluşturacak. Ve Ortadoğu, Orta Asya, Kafkas ve Balkanlardaki tarihî ve coğrafî ilgi ve etki alanlarına ancak bu sayede örnek oluşturabilecek, istikrar ihraç edebilecek.

Bu sürecin yakın zamandaki en çarpıcı örneği İspanya. AB dinamiğiyle değişimini gerçekleştiren ve bugün Akdeniz, Kuzey Afrika ve Latin Amerika'daki eski ağırlığını yeni bir zemine oturtan, Hispanik dünyanın modeli İspanya. Türkiye de kendi coğrafyalarına benzer bir süreç sonunda Avrupa üzerinden ulaşacak, bugünlerde sanıldığı gibi başka yollarla ve hemen şimdi değil.






Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın