AB Editörü'nden

Güncelleme: 10. 02. 2006

Sağırlar diyalogu
Dünya bu karikatürlerin yükünü pek kaldıracağa benzemiyor. Danimarka hükümeti tarafından resmî özür dilenemeyeceğini bile bile ve dört ay bekledikten sonra Suudî Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin bu ülkede üretilen malları boykot etme kararı aldıklarından beri iş çığırından çıkmış, her şey birbirine karışmış durumda.


Sürekli aşağılanılan Müslüman dünya, karikatürleri kendisiyle Batı arasındaki zıtlaşmanın yeni bir tezahürü olarak algıladı. Bunu yaparken de Batı’ya Hıristiyan ve kimi yerde Yahudi-Hıristiyan bir kimlik biçti. Halbuki başta Papa ve Ökümenik Patrik olmak üzere istisnasız bütün Hıristiyan din adamları ve önde gelen Musevî din adamları karikatürlerin kabul edilemez olduklarını beyan ettiler. Bu karikatürlere tüm semavî dinlerin benzer tepki vermesinin nedeni doğal olarak onların da “ifade özgürlüğüyle” benzer sorunları olması!

Bu mesele, Hıristiyan diniyle İslam dini arasındaki bir anlaşmazlık değil. Karikatürlerin yayımlandığı ülkenin bir komplosu filan da değil. İfade özgürlüğü nedir bilmeyen insanların Danimarka hükümetinden özür dilemesini talep etmelerinde de görüldüğü gibi iki çok farklı zihniyetin karşı karşıya gelmesi. Gündelik hayatından Hıristiyanlığı veya herhangi başka bir dini çıkarmış insanların bir arada yaşadıkları din sonrası Batı Avrupalı toplumlar ile din ve inançlarına sadık Müslüman kitleler arasında cereyan eden bir sağırlar diyaloğu bu. Sorun Batı Avrupalının Hıristiyan dinine olan yaklaşımını İslam’a da uygulamasında. Yoksa destek vermek amacıyla bunları tekrar basan Batı Avrupalı yayın organlarının hedefi dinler arasında bir savaşı körüklemek değil. Aralarına sızan birkaç provokatörün dışında bu gazetecilerin samimî olarak ifade özgürlüğüne sahip çıktıklarını söylemek abartı olmayacak.

Batı Avrupa’nın dine olan yaklaşımı konusunda kimse çıkıp 1988’de Martin Scorcese’nin Kazancakis’den uyarladığı Hazreti İsa’yı normal bir insan olarak gösteren “Günaha Son Çağrı” filmi etrafındaki polemiği veya geçen yıl Leonardo da Vinci’nin “Son Yemek” tablosundan esinlenerek İsa Peygamberin on iki havarisinin üryan kızlarca resmedildiği reklamın müstehcen bulunarak yasaklandığını hatırlatmasın. Veya 2004’de Mel Gibson’un “Tutku: Hazret-i İsa’nın Çilesi” adlı filminin etrafında dönen polemiği örnek göstermesin. Bunlar din sonrası toplumlarda Kilisenin, umumiyetle de Katolik kilisesinin toplumun mahdut dindar kesimlerindeki rahatsızlığı istismar ederek kurduğu baskı sonucu gündeme gelmiş münferit olaylardır. Bunların hiçbiri için nümayişler yapılmadı, sefaretler, sinemalar, kitabevleri yakılmadı, kimsenin burnu dahi kanamadı. Dünya medyasına yansımış bu olayların dışında Batı Avrupa’da Hıristiyan dinine Hıristiyan oldukları varsayılanlar tarafından edilen küfür Rönesans’la başlar. Bırakın peygamberliği, Tanrı addedilen İsa’ya karşı ilk basılı hiciv ve yergiler 1600’lerin başında Amsterdam ve Rotterdam matbaalarından çıkar.

Batı Avrupa yüzyıllardır dinle yatıp kalkmıyor. Papaz bulunamadığından kiliselerin satıldığı bu ülkelerden mesela Fransa’da 62 milyon insanın 43 milyonunun herhangi bir kiliseyle ilişkisi yoktur, evinde İncil bulunduranların sayısı ise sadece %5’tir.

Elimde Washington merkezli PEW Araştırma Merkezi adlı kuruluşun Aralık 2002’de yayımlanmış ve 41 ülkede “din önemli midir” sorusunun sorulduğu bir araştırma var. Senegal, Endonezya, Nijerya, Hindistan, Pakistan, Filipinler, Bangladeş’te %80-90’larda seyreden “evet önemlidir” cevabı Batı Avrupa ülkelerinde azamî %30’larda çıkıyor. Katolik Polonya’da %36, İngiltere’de %33, Katolik İtalya’da %27, Almanya’da %21, Çek Cumhuriyeti ve Fransa’da ise sadece %11. Buna mukabil ABD’de % 59 ve ülkemizde %65. Türkiye Müslüman ülkeler arasında en düşük yüzdeye sahip ülke.

Tartışma ne kadar nitelikli olursa olsun sonuçta bu hercümercin sürüp giden zıtlaşmaya yarayacağından kuşkunuz olmasın. Müslüman kimliği, din sonrası bir Avrupa ile, demokrasi ve modernlik temelinde bağdaştırma çabasında örnek teşkil eden Türkiye’ye bu tehlikeli ortamda epeyi iş düşüyor. Doğru ve yapıcı mesajları vermeyi becerebilir, meseleye dinî değil siyasî açıdan yaklaşabilir ve Müslüman karşıtlığıyla mücadeleyi dinî zeminden siyasî zemine taşıyabilirsek diyaloğu sağırların elinden alabiliriz belki. Gelecek yazıda bu mesajların üzerinde ve dün dünya basınında çıkan Erdoğan-Zapatero ortak bildirisi üzerinde duralım.









Bu yazı Vatan Gazetesi'nde de yayınlanmıştır.

Cengiz Aktar Bahçeşehir Üniversitesi öğretim üyesi

Diğer yazılar için tıklayın